Home›Ramayana›Aranya Kanda›Sarga 64›Shloka 61
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 61

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

Devanagari script

सन्निरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम्।।3.64.60।।विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्।विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम्।।3.64.61।।ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम्।त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा।।3.64.62।।

Transliteration

sanniruddhagrahagaṇam āvāritaniśākaram || 3.64.60 ||

vipraṇaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam |

vinirmathitaśailāgraṃ śuṣyamāṇajalāśayam || 3.64.61 ||

dhvastadrumalatāgulmaṃ vipraṇāśitasāgaram |

trailokyaṃ tu kariṣyāmi saṃyuktaṃ kālakarmaṇā || 3.64.62 ||

Translation

Akan kuhumbankan tiga alam ke dalam bencana yang terikat pada maut: laluan planet-planet disekat dan bulan dikekang; cahaya api, angin, dan matahari diselubungi; puncak gunung dihancurkan, perairan mengering; pepohon, sulur, dan belukar dimusnahkan, bahkan lautan pun dilenyapkan—demikianlah alam terpasung pada kerja Kāla, Sang Maut.

Word by Word
सन्निरुद्धग्रहगणम्with the host of planets blocked
सन्निरुद्धग्रहगणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + निरुद्ध (कृदन्त) + ग्रह + गण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहु-तत्पुरुषः (ग्रहाणां गणः येन सन्निरुद्धः = whose host of planets is completely obstructed); विशेषणम् (त्रैलोक्यम्)
आवारितनिशाकरम्with the moon obstructed
आवारितनिशाकरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ + वृत् (धातु) + क्त (कृदन्त) + निशाकर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (निशाकरः आवारितः यस्मिन्); विशेषणम्
विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्covered as the radiance of fire, wind, and sun is destroyed/obscured
विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + प्र + नष्ट (कृदन्त) + अनल + मरुत् + भास्कर + द्युति + सम् + वृत (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहु-तत्पुरुषः: (अनल-मरुद्-भास्कर-द्युतिः) या विप्रणष्टा/नष्टा, तया संवृतम् = covered by the (diminished/destroyed) radiance of fire, wind, and sun; विशेषणम्
विनिर्मथितशैलाग्रम्with mountain-tops crushed
विनिर्मथितशैलाग्रम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + निर् + मथ् (धातु) + क्त (कृदन्त) + शैल + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (शैलानाम् अग्राणि विनिर्मथितानि यस्मिन्); विशेषणम्
शुष्यमाणजलाशयम्with reservoirs drying up
शुष्यमाणजलाशयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशुष् (धातु) + शानच् (कृदन्त) + जल + आशय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वर्तमानकाले कृदन्त (present participle, शानच्) ‘drying’; तत्पुरुषः (जलाशयः शुष्यमाणः यस्मिन्); विशेषणम्
ध्वस्तद्रुमलतागुल्मम्with trees, creepers, and shrubs destroyed
ध्वस्तद्रुमलतागुल्मम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootध्वंस् (धातु) + क्त (कृदन्त) + द्रुम + लता + गुल्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वः (द्रुमलतागुल्माः) + तत्पुरुष-भावः (ध्वस्त-); ‘with trees, creepers, shrubs destroyed’; विशेषणम्
विप्रणाशितसागरम्with the ocean annihilated
विप्रणाशितसागरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + प्र + नश् (धातु) + णिच् + क्त (कृदन्त) + सागर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (सागरः विप्रणाशितः यस्मिन्); विशेषणम्
त्रैलोक्यम्the three worlds
त्रैलोक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि + लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः लोकाः)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अनुवाद-निपात (adversative/contrast particle)
करिष्यामिI will make
करिष्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
संयुक्तम्joined/afflicted
संयुक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (त्रैलोक्यम्)
कालकर्मणाby a fatal act (of time)
कालकर्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकाल + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (कालस्य कर्म = fatal act/deed of time); करणत्वे
Context

I will obstruct the movement of planets and the Moon, destroy the radiance of the Sun, the fire and block the wind crush the mountain tops, dry up the tanks, destroy the trees shrubs and creepers and annihilate the oceans. I shall bring about this fatal change at once in the three worlds.

Characters & Entities
R
Rama
L
Lakshmana
T
three worlds (trailokya)
M
Moon
S
Sun
P
planets
F
fire
W
wind
O
ocean
M
mountains

FAQs

Dharma is contrasted with destructive rage: the text shows the frightening reach of power when untethered, inviting reflection that true righteousness protects the innocent while punishing the guilty.

This is a continuation/duplication of the apocalyptic threat sequence in which Rāma declares he can overturn cosmic order.

Determination—yet also the need for self-mastery (dama); the scene is pedagogical in showing why restraint is integral to dharma.

←Previous Verse
Next Verse→