Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Praise of Pilgrimage (Tīrtha) and Prelude to the Greatness of Prayāga

धृतराष्ट्रं कथं पृच्छे यस्य पुत्रशतं हतम् । व्यासं कथमहं पृच्छे यस्य गोत्रक्षयः कृतः

dhṛtarāṣṭraṃ kathaṃ pṛcche yasya putraśataṃ hatam | vyāsaṃ kathamahaṃ pṛcche yasya gotrakṣayaḥ kṛtaḥ

Bagaimanakah aku hendak menyoal Dhṛtarāṣṭra, yang seratus puteranya telah terbunuh? Bagaimanakah aku hendak menyoal Vyāsa, yang olehnya kemusnahan keturunan ini telah terjadi?

धृतराष्ट्रम्Dhṛtarāṣṭra
धृतराष्ट्रम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधृतराष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—धृत+राष्ट्र (कर्मधारय)
कथम्how?
कथम्:
Prashna/Avyaya (Interrogative modifier)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
पृच्छेI ask
पृच्छे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
पुत्रशतम्a hundred sons
पुत्रशतम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—पुत्राणां शतम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
हतम्slain
हतम्:
Karman (Predicate of object)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विशेषणम्
व्यासम्Vyāsa
व्यासम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कथम्how?
कथम्:
Prashna/Avyaya (Interrogative modifier)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पृच्छेI ask
पृच्छे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
गोत्रक्षयःdestruction of the lineage
गोत्रक्षयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगोत्र (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—गोत्रस्य क्षयः (षष्ठी-तत्पुरुष)
कृतःdone; brought about
कृतः:
Karta (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

Unspecified in the provided excerpt (contextual speaker not stated)

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Sandhi Resolution Notes: कथमहं = कथम् + अहम्; तृप्तास्त्वयि = तृप्ताः + त्वयि; पूजितोऽहं = पूजितः + अहम्; ततस्तमूचे = ततः + तम् + ऊचे; वैक्लव्यमापन्नो = वैक्लव्यम् + आपन्नः; सिंहासन उपस्थाप्य (पाठे पृथक्) = सिंहासनम् + उपस्थाप्य; पादशौचार्चनादिभिः = पादशौच + अर्चन + आदिभिः

D
Dhṛtarāṣṭra
V
Vyāsa

FAQs

Because Dhṛtarāṣṭra is portrayed as overwhelmed by grief—his hundred sons have been killed—making questioning him feel insensitive or inappropriate.

It refers to the catastrophic collapse of a dynasty/lineage associated with the Mahābhārata war; the verse frames Vyāsa as connected to events that culminated in that ruin.

It highlights sensitivity in speech: one should consider another’s suffering and the gravity of circumstances before pressing questions, especially amid bereavement and communal collapse.