Shloka 73

Yayāti Episode: Indra’s Anxiety, the Messenger Motif, and a Discourse on Time (Kāla) and Karma

Devanagari script

कृष्णं क्लेशापहं देवं जगाम शरणं हरिम् । ध्यात्वा नत्वा ततः स्तुत्वा मनसा मधुसूदनम्

Transliteration

kṛṣṇaṃ kleśāpahaṃ devaṃ jagāma śaraṇaṃ harim | dhyātvā natvā tataḥ stutvā manasā madhusūdanam

Translation

Dia berlindung kepada Hari—Kṛṣṇa, Dewa yang menghapuskan segala kesengsaraan. Setelah bermeditasi kepada-Nya, bersujud, kemudian memuji-Nya, dia memuja Madhusūdana dengan segenap hati.

Word by Word

• कृष्णम्: Krishna
• कृष्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• क्लेशापहम्: remover of afflictions
• क्लेशापहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्लेश-अपह (प्रातिपदिक; अपह = √हृ (धातु) + अप-उपसर्ग, ‘अपह’ इति कृदन्ताधारित-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कृष्णम्/देवम्/हरिम् इत्यस्य)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृष्णस्य विशेषणरूपेण अपि

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परस्मैपद), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परोक्षभूत (perfect)

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘शरणं जगाम’ इति कर्म/गत्यर्थे द्वितीया

• हरिम्: Hari (Vishnu)
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शरणत्वेन गम्यः

• ध्यात्वा: having meditated
• ध्यात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ध्यै (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया

• नत्वा: having bowed
• नत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (क्रम/अनन्तरता)

• स्तुत्वा: having praised
• स्तुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया

• मनसा: with the mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• मधुसूदनम्: Madhusudana (slayer of Madhu)
• मधुसूदनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मधु-सूदन (प्रातिपदिक; सूदन = √सूद्/√सुद् (धातु) ‘to slay’ + ल्युट्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; हरि/कृष्णस्य नाम

Speaker

Narrator (contextual speaker unspecified in the provided excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: क्लेशापहम् = क्लेश + अपहम् (तत्पुरुष); मधुसूदनम् = मधु + सूदनम् (तत्पुरुष).

Characters & Entities

• Krishna
• Hari
• Madhusudana

FAQs

How does this verse emphasize the path of Bhakti?

It presents a classic bhakti sequence—seeking refuge (śaraṇāgati), meditating (dhyāna), bowing (namaskāra), and praising (stuti)—all centered on Hari/Kṛṣṇa as the remover of suffering.

What is the ethical or practical lesson conveyed here?

In times of distress, one should turn inward to sincere devotion: take refuge in the Divine, cultivate remembrance through meditation, express humility through bowing, and affirm faith through praise.

Why is Kṛṣṇa called Madhusūdana in this verse?

Madhusūdana is an epithet meaning “slayer of Madhu,” highlighting Kṛṣṇa/Viṣṇu’s power to destroy obstacles and evil—supporting the verse’s theme of Him as kleśāpaha, the remover of afflictions.