Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 144

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

ग्रहोदयाः प्राणहताः खखाष्टैकोद्धता गतिः । चक्रासवो लब्धयुती स्व्रहोरात्रासवः स्मृताः ॥ १४४ ॥

grahodayāḥ prāṇahatāḥ khakhāṣṭaikoddhatā gatiḥ | cakrāsavo labdhayutī svrahorātrāsavaḥ smṛtāḥ || 144 ||

Kenaikan planet-planet disebut “prāṇahata”; dan gerak (yang dihitung) dinamai “khakhāṣṭaikoddhatā-gati”. Putaran (kitaran) disebut “cakrāsava”, disertai “labdhi” (hasil yang diperoleh); demikian juga ukuran siang dan malam diingati sebagai “ahorātrāsava”.

ग्रह-उदयाःrisings of the planets
ग्रह-उदयाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक) + उदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ग्रहस्य उदयाः)
प्राण-हताःlife-destroying
प्राण-हताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + हत (कृदन्त; √हन् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘हत’; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्राणान् हताः/प्राणैः हताः)
ख-ख-अष्ट-एक-उद्धताःraised/augmented by (the numbers) 0-0-8-1 (coded)
ख-ख-अष्ट-एक-उद्धताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootख (प्रातिपदिक) + ख (प्रातिपदिक) + अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + एक (संख्या-प्रातिपदिक) + उद्धत (कृदन्त; √उद्+√हन्/√धृ? प्रचलित ‘उद्धत’ = raised)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुपद-समासः (संख्यादि-निर्देशात्मक), ‘उद्धत’ (क्त/PPP) = ‘उत्थापित/उन्नत’; विशेषणत्वेन
गतिःmotion/measure (gati)
गतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चक्र-आसवःthe ‘āsava’ of the wheel/cycle
चक्र-आसवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + आसव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चक्रस्य आसवः)
लब्ध-युतीhaving obtained conjunction/addition
लब्ध-युती:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootलब्ध (कृदन्त; √लभ् धातु) + युति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (लब्धा युतिः यस्याः/या) = ‘प्राप्त-युति’; विशेषणत्वेन
स्वः-रात्र-आसवःthe āsavas of day-and-night (ahorātra)
स्वः-रात्र-आसवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्वः (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक) + आसव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समाहार/षष्ठी-तत्पुरुषः (अहोरात्रस्य आसवः); ‘स्वः’ इति ‘अहः’ (day) का वैदिक-रूप/पर्याय
स्मृताःare stated/are remembered
स्मृताः:
Kriya (क्रिया/Predication)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त; √स्मृ धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) ‘स्मृत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थे ‘are said/are remembered’

Sanatkumara (teaching Narada in a technical/definitional passage)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It frames time (kāla) as knowable through precise Jyotiṣa measures—planetary risings, motions, cycles, and day-night calculations—supporting correct dharma practice and disciplined life that ultimately aids Mokṣa-oriented living.

By clarifying technical time-units used in calendrical reckoning, it indirectly supports Bhakti practice: vrata dates, pūjā timings, and sacred observances depend on accurate ahorātra and graha computations, ensuring devotion is performed at the proper times.

Vedāṅga Jyotiṣa: terminology for planetary rising (grahodayā), motion (gati), revolution/cycle (cakra), computed result (labdhi), and day-night measures (ahorātra) used in traditional astronomical/astrological calculation.