Shloka 176

Adhyaya 8 — Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

Sanskrit

सापि तं चारुकेशान्तं पुरा दृष्ट्वा जटालकम् ।

नाभ्यजानान्नृपसुता शुष्कवृक्षोपमं नृपम् ॥

Transliteration

sāpi taṃ cārukeśāntaṃ purā dṛṣṭvā jaṭālakam | nābhyajānān nṛpasutā śuṣkavṛkṣopamaṃ nṛpam ||

Translation

Dia juga—puteri raja—tidak mengenali raja; yang dahulu berambut indah kini berambut kusut, laksana pohon yang kering.

Word by Word

• सा: she
• सा: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षा-अव्यय (particle: also/even)

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• चारुकेशान्तम्: with beautiful hair (at the ends)
• चारुकेशान्तम्: कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: चारु-केश-अन्त (प्रातिपदिक; चारु + केश + अन्त)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; समासः (चारवः केशाः यस्य अन्ते/पर्यन्ते) — बहुव्रीहि-सम्भावना, परन्तु रूपतः विशेषण-समास; व्यवहारतः कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः

• पुरा: formerly
• पुरा: कालाधिकरण (Temporal adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb: formerly)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रियाविशेषण
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), “having seen”

• जटालकम्: the matted-haired one
• जटालकम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जटालक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेष्यरूपेण (him as a matted-haired one)

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अभ्यजानात्: recognized
• अभ्यजानात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अभि + ज्ञा (धातु)
• Form: लङ्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• नृपसुता: the king's daughter
• नृपसुता: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृप-सुता (प्रातिपदिक; नृप + सुता)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (नृपस्य सुता)

• शुष्कवृक्षोपमम्: like a dry tree
• शुष्कवृक्षोपमम्: कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: शुष्क-वृक्ष-उपम (प्रातिपदिक; शुष्क + वृक्ष + उपम)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; समासः (शुष्कवृक्षस्य उपमः) — षष्ठी-तत्पुरुषः

• नृपम्: the king
• नृपम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

Speakers

• Narrator

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Austerity and degradation
• Impermanence
• Suffering’s visible marks
• Loss of royal splendor

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Royal identity is contingent; when dharma is tested through adversity, the ‘signs’ of kingship can vanish, yet the moral weight of actions remains.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Didactic royal narrative (vaṃśa/vaṃśānucarita-adjacent), illustrating dharma through exemplary suffering rather than enumerating manvantaras or creation.

What is the esoteric significance?

The ‘dry tree’ image evokes prāṇa depletion and the withering of egoic vitality; jaṭā can signify tapas—worldly beauty sacrificed (voluntarily or forcibly) in the crucible of karma.