HomeMarkandeya PuranaAdhy. 8Shloka 111
Previous Verse
Next Verse

Shloka 111

Adhyaya 8Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

मातामह ! पितः ! क्व गतोऽस्येहि बान्धव । इत्येवं वदतां यत्र ध्वनिः संश्रूयते महान् ॥

mātāmaha! pitaḥ! kva gato 'sy ehi bāndhava / ityevaṃ vadatāṃ yatra dhvaniḥ saṃśrūyate mahān

‘Datuk! Ayah! ke manakah dia pergi—kembalilah, wahai saudara!’ Demikianlah, di mana orang-orang sedemikian sedang berbicara, satu kekecohan besar kedengaran.

मातामहO grandfather (maternal)!
मातामह:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootमातामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
पितःO father!
पितः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
क्वwhere?
क्व:
प्रश्न-क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb: ‘where?’)
गतःgone
गतः:
क्रिया-प्रधान (अस्ति-लुप्ते विधेय)
TypeVerb
Rootगम् (धातु, √गम्) → गत (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त (past participle) ‘गत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वाक्ये ‘अस्ति’ लुप्तं (elliptic: ‘has gone’)
अस्यof him / his
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (genitive) एकवचन
इहिcome!
इहि:
आज्ञार्थ-क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु, √इ ‘to go/come’)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
बान्धवO relative!
बान्धव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootबान्धव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
इतिthus
इति:
वाक्य-सम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘in this manner’)
वदताम्of (people) speaking
वदताम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeVerb
Rootवद् (धातु, √वद्)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्) ‘वदत्’ का षष्ठी/सप्तमी बहुवचन?; अत्र षष्ठी बहुवचन (genitive plural) ‘of those speaking’
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध/स्थानवाचक (relative adverb: ‘where’)
ध्वनिःsound
ध्वनिः:
कर्ता (कर्मणि-प्रयोगे) / विषय (श्रवणस्य)
TypeNoun
Rootध्वनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन
संश्रूयतेis heard
संश्रूयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रु (धातु, √श्रु) + सम् (उपसर्ग)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): ‘is heard’
महान्great, loud
महान्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ध्वनिः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्
Mourners (collective voices) within the narrated scene

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

LamentationIllusion of recall/returnSoundscape of the cremation-ground

FAQs

The plea ‘come back’ dramatizes the human refusal to accept impermanence. The Purāṇic lesson commonly drawn is to perform one’s duties (including funerary rites) with clarity, and to cultivate steadiness that can face separation.

Ākhyāna/Upākhyāna: narrative amplification through collective voice.

Calling to the departed is the psyche calling to what cannot return. It symbolically points to the need to turn the ‘call’ inward—toward the imperishable Self rather than the perishing form.