Shloka 23

Adhyaya 57Clouds and Rain

सुमेरुजा शुक्तिमती शकुली त्रिदिवाक्रमुः ।

(विन्ध्य) (स्कन्ध) पादप्रसूता वै तथान्या वेगवाहिनी ॥

sumerujā śuktimatī śakulī tridivākramuḥ / (vindhya) (skandha) pādaprasūtā vai tathānyā vegavāhinī

(Sungai-sungai) Sumerujā, Śuktimatī, Śakulī, Tridivākramuḥ; serta sungai-sungai lain yang dikatakan lahir dari kaki pergunungan (Vindhya/Skandha—bacaan tidak pasti), dan satu lagi bernama Vegavāhinī.

सुमेरुजाSumerujā (born from Sumeru)
सुमेरुजा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुमेरु + जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सुमेरोः जा (षष्ठी-तत्पुरुष)
शुक्तिमतीthe river Śuktimatī
शुक्तिमती:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशुक्तिमती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
शकुलीthe river Śakulī
शकुली:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशकुली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
त्रिदिवाक्रमुःTridivākramu (river-name; ‘he who strides the heaven’)
त्रिदिवाक्रमुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootत्रिदिव + आक्रमु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—त्रिदिवस्य आक्रमुः (षष्ठी-तत्पुरुष); नदी-नाम (पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
विन्ध्यof Vindhya
विन्ध्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; पर्वत-नाम (inferred as compound member)
स्कन्धof the slope/shoulder
स्कन्ध:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootस्कन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘shoulder/slope’; (inferred as compound member)
पादप्रसूताborn from the foot
पादप्रसूता:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपाद + प्रसूता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—पादात् प्रसूता (पञ्चमी-तत्पुरुष); विशेषण (river ‘born from the foot’)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (particle: indeed)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (adverb: likewise)
अन्याanother (river)
अन्या:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
वेगवाहिनीVegavāhinī (‘swift-flowing’ river)
वेगवाहिनी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवेग + वाहिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—वेगं वहति इति (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय)
Unspecified in provided excerpt (catalogue continues); verse shows textual/recensional uncertainty in the supplied transliteration

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

GeographyTextual variantsRiver origins (mountain foothills)

FAQs

Purāṇic catalogues preserve regional memory; acknowledging variant readings reminds the reader to practice humility and care in transmission (śruti-smṛti preservation ethic).

Ancillary geographic register; the presence of variants highlights the Purāṇas’ multi-recension transmission rather than a single pancalakṣaṇa narrative thread.

‘Foothill-born’ rivers symbolize teachings adapted to human scale—high truths descending into workable forms, sometimes under different names across regions.