Home›Markandeya Purana›Adhy. 51›Shloka 42
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 42

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

स्त्रीणां पुष्पं हरत्यन्या प्रवृत्तं सा तु कन्यका । तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका ॥

Transliteration

strīṇāṃ puṣpaṃ haraty anyā pravṛttaṃ sā tu kanyakā | tathāpravṛttaṃ sā jñeyā dauḥsahā ṛtahārikā ||

Translation

Ada lagi sejenis gangguan gadis yang merampas “bunga” wanita (yakni aliran haid) ketika ia baru bermula; gadis itu hendaklah dikenali sebagai Ṛtahārikā yang sukar ditanggung, “pencuri haid.”

Word by Word
स्त्रीणाम्of women
स्त्रीणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
पुष्पम्flower
पुष्पम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
हरतिtakes away
हरति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
अन्याanother (female)
अन्या:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
प्रवृत्तम्that has appeared/started (e.g., blossomed)
प्रवृत्तम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootप्रवृत्त (कृदन्त; √वृत् + प्र)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् ‘पुष्पम्’
साshe
सा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (contrast/emphasis)
कन्यकाa maiden/girl
कन्यका:
कर्तृसमानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootकन्यका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विधेय/समानााधिकरणम् ‘सा’
तथाthus/likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण/adverb
अप्रवृत्तम्not yet arisen/started
अप्रवृत्तम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootअप्रवृत्त (कृदन्त; a- + प्रवृत्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) नकार-प्रत्ययेन निषेध; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (अर्थतः ‘पुष्पम्’)
साshe
सा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ज्ञेयाis to be known (as)
ज्ञेया:
कर्तृसमानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootज्ञेय (कृदन्त; √ज्ञा, तव्यत्/gerundive)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive; ‘to be known’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषणम् ‘सा’
दौःसहाhard to endure
दौःसहा:
कर्तृसमानााधिकरण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootदुःसह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषणम् ‘सा’
ऋतहारिकाthe remover of the menstrual period/seasonal flow
ऋतहारिका:
कर्तृसमानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootऋतु + हारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ṛtu/ṛta + hārikā ‘remover’); विधेय/समानााधिकरणम् ‘सा’
Speakers
Dialogue frame not explicit in the excerpt; likely within the Purāṇic instruction dialogue (teacher to inquirer) in Adhyāya 51
Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes
DharmaRitual remedies (śānti)Health/omen lore in Purāṇic instruction

FAQs

The passage treats bodily disruption as a sign of subtle disturbance requiring disciplined, dharmic remediation rather than panic—placing emphasis on restoring order (śānti) through prescribed means.

Primarily falls under Vamśānucarita/ācāra-style didactic material within Purāṇic narrative (practical dharma and remedial rites), not sarga/pratisarga/manvantara as such.

‘Puṣpa’ (flower) symbolizes fertility and cyclical ṛta (cosmic order). Its ‘theft’ signifies disruption of rhythm; the remedy aims to re-align the individual microcosm with ṛta.

←Previous Verse
Next Verse→