Shloka 36

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

रागं कुसुम्भकादीनां कार्पासात् सूत्रमेव च ।

सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज ॥

Transliteration

rāgaṃ kusumbhakādīnāṃ kārpāsāt sūtram eva ca | sā svayaṃhārikā nāma haraty avirataṃ dvija ||

Translation

Dia mengambil pewarna daripada safflower dan seumpamanya, serta mengambil benang daripada kapas. Dia disebut Svayaṃhārikā, dan dia mencuri tanpa henti, wahai yang dua kali lahir.

Word by Word

• रागम्: dye/color
• रागम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुसुम्भकादीनाम्: of kusumbha etc. (dye-stuffs)
• कुसुम्भकादीनाम्: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुसुम्भक (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘आदि’ समासान्त: कुसुम्भक-आदि (kusumbha etc.)

• कार्पासात्: from cotton
• कार्पासात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: कार्पास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• सूत्रम्: thread
• सूत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्: by herself
• स्वयम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• हारिका: taker-away/stealer (f.)
• हारिका: Pratijñā/Predicate (विशेष्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: हारिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामार्थक-अव्यय (particle: ‘by name/as’)

• हरति: steals/takes away
• हरति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अविरतम्: unceasingly
• अविरतम्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अविरत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (used adverbially)

• द्विज: O twice-born
• द्विज: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speakers

• Didactic narration addressing a ‘dvija’

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Household economy (textiles/production)
• Apotropaic classification

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Household prosperity includes productive crafts (textiles, dyes); the warning encourages safeguarding resources and maintaining order in domestic production and storage.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Dharma/ācāra; not pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Thread and dye can symbolize continuity and identity; their ‘loss’ mythically encodes fraying of stability and social order when protective discipline is absent.