Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Adhyaya 41Yogic Conduct and the Discipline Leading to Siddhi

भैक्ष्यं यवागूं तक्रं वा पयो यावकमेव वा ।

फलं मूलं प्रियङ्गुं वा कणपिण्याकसक्तवः ॥

bhaikṣyaṃ yavāgūṃ takraṃ vā payo yāvakam eva vā | phalaṃ mūlaṃ priyaṅguṃ vā kaṇapiṇyākasaktavaḥ ||

Makanan sedekah, bubur barli, susu mentega (buttermilk), susu, atau sekadar barli; buah-buahan, akar-akar, atau bijirin priyaṅgu; serta makanan daripada bijirin, hampas minyak dan tepung—itulah makanan ringkas yang disarankan.

भैक्ष्यम्alms-food, food obtained by begging
भैक्ष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभैक्ष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; (neuter, nominative/accusative singular)
यवागूम्gruel, thin porridge
यवागूम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयवागू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; (feminine, accusative singular)
तक्रम्buttermilk
तक्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (neuter, nominative/accusative singular)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (particle of alternative: “or”)
पयःmilk
पयः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (neuter, nominative/accusative singular)
यावकम्barley (food), barley-grain preparation
यावकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयावक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (neuter, nominative/accusative singular)
एवindeed, only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic/limiting particle: “indeed/only”)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (particle of alternative: “or”)
फलम्fruit
फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (neuter, nominative/accusative singular)
मूलम्root (edible root)
मूलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (neuter, nominative/accusative singular)
प्रियङ्गुम्priyaṅgu (a grain/plant; panic seed)
प्रियङ्गुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रियङ्गु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (neuter, nominative/accusative singular)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (particle of alternative: “or”)
कणपिण्याकसक्तवः(or) grains, oil-cake, and flour/meal
कणपिण्याकसक्तवः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकण + पिण्याक + सक्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; (masculine, nominative plural); समाहार-द्वन्द्वः/इतरेतर-द्वन्द्वः (list of items)
Didactic narrator (within the Purāṇic dialogue) instructing on yogic discipline; specific named speakers not explicit from isolated verses

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

YogaDharmaSannyāsa / Bhikṣu conductĀhāra-niyama (dietary discipline)

FAQs

The verse promotes simplicity and non-indulgence: a yogin should sustain the body with light, readily available, non-luxurious foods so that attention can remain on practice rather than taste, acquisition, or social status.

Primarily Dharma/Ācāra instruction rather than sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita. It belongs to the Purāṇic didactic layer (ācāra-kathana) that supports dharma and yoga.

‘Light food’ symbolizes reducing tamas and rajas; minimal, sattvic sustenance supports prāṇa steadiness and mental clarity, prerequisites for dhyāna and samādhi.