Previous Verse
Next Verse

Shloka 88

Adhyaya 23Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

द्रष्टुं कुवलयाश्वं तमिच्छामीति पुनः पुनः ।

ततः कुवलयाश्वोऽसौ समुत्थाय वरासनात् ।

यथाह तातेति वदन् प्रणाममकरोद्भुवि ॥

draṣṭuṃ kuvalayāśvaṃ tam icchāmīti punaḥ punaḥ / tataḥ kuvalayāśvo 'sau samutthāya varāsanāt / yathāha tāteti vadan praṇāmam akarod bhuvi

“(Mereka berkata,) ‘Kami ingin melihat Kuvalayāśva,’ berulang-ulang. Lalu Kuvalayāśva bangkit dari singgahsana yang mulia, dan berkata, ‘Demikianlah, wahai yang dikasihi,’ lalu ia bersujud menyentuh bumi.”

द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु) → द्रष्टुम् (कृदन्त-अव्यय)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive (तुमन्त); अव्ययभाव
कुवलयाश्वम्Kuvalayāśva
कुवलयाश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुवलयाश्व (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
इच्छामिI desire
इच्छामि:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√इष्/इच्छ् (धातु)
Formलट्-लकार (present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Quotation marker (वाक्य-समाप्ति/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle (इत्यर्थे)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (पुनरावृत्ति)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (पुनरावृत्ति)
ततःthen/thereupon
ततः:
Time/Sequence (काल/अनन्तर)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; temporal/causal adverb (तस्मात्/अनन्तरम्)
कुवलयाश्वःKuvalayāśva
कुवलयाश्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुवलयाश्व (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
असौthat (man)/he
असौ:
Karta-apposition (कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootअसद्/असौ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
समुत्थायhaving risen
समुत्थाय:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम्-उत्-√स्था (धातु) → समुत्थाय (कृदन्त-अव्यय)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त absolutive (ल्यप्/क्त्वा); अव्ययभाव
वरासनात्from the excellent seat/throne
वरासनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootवर-आसन (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (वरम् आसनम्); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative ‘from’
यथाas
यथा:
Manner/Reference (प्रकार/अनुसरण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; comparative/quotative adverb (यथावद्/यथा-इति)
आहsaid
आह:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (धातु; perfect form)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तातdear father/sir
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (सम्बोधन-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
इतिthus
इति:
Quotation marker (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle
वदन्saying
वदन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√वद् (धातु) → वदत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रणामम्salutation/bow
प्रणामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रणाम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अकरोत्made/did
अकरोत्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
भुविon the ground
भुवि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भूमि/भुव्)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
Request voiced in dialogue; Kuvalayāśva’s action described by narrator

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Filial devotionHumilityReverence (praṇāma)Readiness to obey

FAQs

The king’s immediate rising and prostration signals ideal conduct: humility before elders/benefactors and promptness in fulfilling a rightful wish (especially connected to lineage and gratitude).

Vamśānucarita: the narrative turns toward meeting an ancestor/forebear figure (Kuvalayāśva), reinforcing genealogical continuity.

Rising from the ‘excellent seat’ and bowing to the earth symbolizes surrender of royal ego to dharma; earth-contact (bhuvi praṇāma) marks grounding of power in humility.