Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Uttarā-Pratigrahaṇa and Abhimanyu–Uttarā Vivāha

Virāṭa-parva, Adhyāya 67

मया जिता सा ध्वजिनी कुरूणां मया च गावो विजिता द्विषद्धय: । पितु: सकाशं नगरं प्रविश्य त्वमात्मन: कर्म कृतं ब्रवीहि,क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये “राजधानीमें प्रवेश करके पिताके समीप जानेपर तुम यही कहना कि मैंने कौरवोंकी उस विशाल सेनापर विजय पायी है और मैंने ही शत्रुओंसे अपनी गौओंको जीता है। सारांश यह कि युद्धमें जो कुछ हुआ है, वह सब तुम अपना ही किया हुआ पराक्रम बताना”

vaiśampāyana uvāca | mayā jitā sā dhvajinī kurūṇāṃ mayā ca gāvo vijitā dviṣadbhiḥ | pituḥ sakāśaṃ nagaraṃ praviśya tvam ātmanaḥ karma kṛtaṃ bravīhi | kṣutpipāsāpariśrāntā videśasthā viceṭasaḥ |

Vaiśampāyana berkata: “Bala Kuru itu telah kutewaskan, dan ternakan lembu itu juga telah kutawan kembali daripada musuh. Apabila engkau memasuki kota dan menghadap ayahandamu, katakanlah bahawa perbuatan itu adalah hasil tanganmu sendiri.”

मयाby me
मया:
Karana
TypeNoun/Pronoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Singular
जिताconquered/defeated
जिता:
Karta
TypeVerb
Rootजि
Formक्त, Passive (past participle), Feminine, Nominative, Singular
साthat (she/it)
सा:
Karta
TypeNoun/Pronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
ध्वजिनीarmy
ध्वजिनी:
Karta
TypeNoun
Rootध्वजिनी
FormFeminine, Nominative, Singular
कुरूणाम्of the Kurus
कुरूणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Genitive, Plural
मयाby me
मया:
Karana
TypeNoun/Pronoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
गावःcows
गावः:
Karma
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Nominative, Plural
विजिताःwon back/recaptured
विजिताः:
Karma
TypeVerb
Rootजि
Formक्त, Passive (past participle), Feminine, Nominative, Plural
द्विषद्धयःfrom the enemies
द्विषद्धयः:
Apadana
TypeNoun
Rootद्विषत्
FormMasculine, Ablative, Plural
पितुःof (your) father
पितुः:
Sambandha
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Genitive, Singular
सकाशम्near; in the presence of
सकाशम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसकाश
नगरम्the city
नगरम्:
Karma
TypeNoun
Rootनगर
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
TypeVerb
Rootप्र + विश्
Formल्यप् (क्त्वा-र्थे), Absolutive (gerund)
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun/Pronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
आत्मनःof yourself; your own
आत्मनः:
Sambandha
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
कर्मdeed; action
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
कृतम्done
कृतम्:
Karma
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त, Passive (past participle), Neuter, Accusative, Singular
ब्रवीहिsay; tell
ब्रवीहि:
TypeVerb
Rootब्रू
Formलोट् (Imperative), Second, Singular, परस्मैपदम्

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Arjuna (in disguise during Virāṭa period)
K
Kurūṇām / Kauravas (Kuru army)
P
Prince (Uttarā/Uttara implied as recipient of instruction)
C
Cattle (gāvaḥ)
C
City/capital (nagaram)
F
Father of the prince (King Virāṭa implied)

Educational Q&A

The verse highlights ethical restraint in victory: Arjuna, though the true victor, instructs that the credit be given to the prince before his father. It underscores dharma as protecting another’s honor, avoiding self-glorification, and using power with humility.

After the Kaurava force is routed and the cattle recovered, the scattered Kuru soldiers—hungry, thirsty, exhausted, and terrified—emerge from hiding and approach Arjuna with supplication. Arjuna then tells the prince to report to his father that the prince himself won the battle and recovered the cattle.