Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)

एवं संयम्य चित्तानि यत्नतः पाण्डुनन्दना: । संवत्सरमिमं तात तथाशीला बुभूषत । अथ स्वविषयं प्राप्प यथाकामं करिष्यथ,तात युधिष्ठिर एवं पाण्डवो! इस प्रकार प्रयत्न-पूर्वक अपने मनको वशमें रखकर पूर्वोक्त रीतिसे उत्तम बर्ताव करते हुए इस तेरहवें वर्षको व्यतीत करो और इसी रूपमें रहकर ऐश्वर्य पानेकी इच्छा करो। तदनन्तर अपने राज्यमें आकर इच्छानुसार व्यवहार करना

dhaumya uvāca | evaṁ saṁyamya cittāni yatnataḥ pāṇḍunandanāḥ | saṁvatsaram imaṁ tāta tathāśīlā bubhūṣata | atha svaviṣayaṁ prāpya yathākāmaṁ kariṣyatha, tāta yudhiṣṭhira evaṁ pāṇḍavāḥ ||

Dhaumya berkata: “Wahai putera-putera Pāṇḍu, kekanglah fikiran dengan usaha yang berjaga-jaga. Wahai anakku, jalani tahun ini dengan disiplin yang sama, memelihara tingkah laku sebagaimana ditetapkan. Kemudian, apabila kamu kembali memperoleh negeri sendiri, kamu boleh bertindak menurut kehendakmu. Maka, wahai Yudhiṣṭhira, biarlah para Pāṇḍava menempuh tahun ini dengan penguasaan diri, sambil mengharap untuk meraih kembali kedaulatan.”

एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
संयम्यhaving restrained
संयम्य:
TypeVerb
Rootसम्-यम्
Formल्यप् (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral here)
चित्तानिminds
चित्तानि:
Karma
TypeNoun
Rootचित्त
Formneuter, accusative, plural
यत्नतःwith effort, carefully
यत्नतः:
TypeIndeclinable
Rootयत्न
Formablative used adverbially
पाण्डुनन्दनाःsons of Pāṇḍu
पाण्डुनन्दनाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डुनन्दन
Formmasculine, nominative, plural
संवत्सरम्year
संवत्सरम्:
Karma
TypeNoun
Rootसंवत्सर
Formmasculine, accusative, singular
इमम्this
इमम्:
TypePronoun
Rootइदम्
Formmasculine, accusative, singular
तातdear one / son (voc.)
तात:
TypeNoun
Rootतात
Formmasculine, vocative, singular
तथाso, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अशीलाof such conduct/character
अशीला:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-शील
Formmasculine, nominative, plural
बुभूषतbe (remain) / should be
बुभूषत:
TypeVerb
Rootभू
Formलोट् (imperative), parasmaipada, second, plural
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
स्वविषयम्one's own realm/territory
स्वविषयम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वविषय
Formmasculine, accusative, singular
प्राप्यhaving attained, having reached
प्राप्य:
TypeVerb
Rootप्र-आप्
Formल्यप् (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral here)
यथाकामम्as desired, at will
यथाकामम्:
TypeIndeclinable
Rootयथाकाम
करिष्यथyou will do
करिष्यथ:
TypeVerb
Rootकृ
Formलृट् (simple future), parasmaipada, second, plural
तातdear one (voc.)
तात:
TypeNoun
Rootतात
Formmasculine, vocative, singular
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
Formmasculine, vocative, singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
पाण्डवःthe Pāṇḍava (one of the Pāṇḍavas)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
Formmasculine, nominative, singular

धौग्य उवाच

D
Dhaumya
P
Pāṇḍavas
P
Pāṇḍu
Y
Yudhiṣṭhira
S
svaviṣaya (their own kingdom/realm)

Educational Q&A

The verse teaches disciplined self-restraint: control the mind and maintain consistent, careful conduct during a vulnerable period; only after safely regaining one’s rightful position should one act freely. It frames patience and inner mastery as prerequisites for restoring rightful sovereignty.

Dhaumya counsels the Pāṇḍavas—addressing Yudhiṣṭhira in particular—to complete the remaining year with strict self-control and the prescribed behavior (their concealed life), so that afterward they can return to their own kingdom and resume life according to their will.