Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Tīrtha-yātrā: Prayāga-saṅgama and Gayaśiras—Rājarṣi Gaya’s Mahāyajña

प्रभासादीनि तीर्थानि महेन्द्रादीं श्ष॒ पर्वतान्‌ गज्ाद्या: सरितश्लैव प्लक्षादींश्व॒ वनस्पतीन्‌,कुरु क्षिप्रं वचो5स्माकं तत: श्रेयोडभिपत्स्यसे । “महीपाल! प्रभास आदि तीथर्थों, महेन्द्र आदि पर्वतों, गंगा आदि नदियों तथा प्लक्ष आदि वृक्षोंका हम आपके साथ दर्शन करना चाहते हैं। जनेश्वर! यदि आपके मनमें ब्राह्मणोंके प्रति कुछ प्रेम है तो आप हमारी बात शीघ्र मान लीजिये; इससे आपका कल्याण होगा

Vaiśampāyana uvāca: Prabhāsādīni tīrthāni Mahendrādīṃś ca parvatān, Gaṅgādyaḥ saritaś caiva plakṣādīṃś ca vanaspatīn; kuru kṣipraṃ vaco 'smākaṃ tataḥ śreyo 'bhipatsyase. Mahīpāla! Prabhāsa-ādīni tīrthāni, Mahendra-ādīn parvatān, Gaṅgā-ādyaḥ saritaḥ tathā plakṣa-ādīn vṛkṣān vayaṃ tvayā saha draṣṭum icchāmaḥ; janeśvara! yadi te brāhmaṇeṣu kiṃcit prema, tad asmākaṃ vacaḥ śīghraṃ mānaya—tataḥ te kalyāṇaṃ bhaviṣyati.

Vaiśampāyana berkata: “Prabhāsa dan tīrtha-tīrtha yang lain, Mahendra dan gunung-gunung yang lain, Sungai Gaṅgā dan sungai-sungai yang lain, serta pokok-pokok besar seperti plakṣa—semuanya ingin kami tatap dalam iringan tuanku. Maka, wahai raja, segeralah perkenankan permohonan kami; dengan demikian tuanku akan memperoleh manfaat yang sejati. Wahai pelindung bumi, jika ada walau sedikit penghormatan dalam hati tuanku terhadap para brāhmaṇa, terimalah kata-kata kami tanpa berlengah—kesejahteraan tuanku akan menyusul daripadanya.”

प्रभासादीनिPrabhāsa and other (holy places)
प्रभासादीनि:
Karma
TypeNoun
Rootप्रभास-आदि
FormNeuter, Accusative, Plural
तीर्थानिpilgrimage-places, tīrthas
तीर्थानि:
Karma
TypeNoun
Rootतीर्थ
FormNeuter, Accusative, Plural
महेन्द्रादीन्Mahendra and other (mountains)
महेन्द्रादीन्:
Karma
TypeNoun
Rootमहेन्द्र-आदि
FormMasculine, Accusative, Plural
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
Karma
TypeNoun
Rootपर्वत
FormMasculine, Accusative, Plural
गङ्गाद्याःGaṅgā and other (rivers)
गङ्गाद्याः:
Karta
TypeNoun
Rootगङ्गा-आदि
FormFeminine, Nominative, Plural
सरितःrivers
सरितः:
Karta
TypeNoun
Rootसरित्
FormFeminine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed, also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
प्लक्षादीन्Plakṣa and other (trees)
प्लक्षादीन्:
Karma
TypeNoun
Rootप्लक्ष-आदि
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
वनस्पतीन्trees, lords of the forest
वनस्पतीन्:
Karma
TypeNoun
Rootवनस्पति
FormMasculine, Accusative, Plural
कुरुdo, perform
कुरु:
TypeVerb
Rootकृ
FormImperative, 2, Singular
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्र
वचःword, request, instruction
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
अस्माकम्of us, our
अस्माकम्:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Plural
ततःthen, thereafter; from that
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
श्रेयःwelfare, good, benefit
श्रेयः:
Karma
TypeNoun
Rootश्रेयस्
FormNeuter, Accusative, Singular
अभिपत्स्यसेyou will attain, reach
अभिपत्स्यसे:
TypeVerb
Rootअभि-√पद्
FormFuture, 2, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Prabhāsa
M
Mahendra
G
Gaṅgā
P
plakṣa (tree)
T
tīrthas (pilgrimage sites)
P
parvatas (mountains)
S
saritas (rivers)
V
vanaspatis (trees)
M
mahīpāla (the king addressed)
B
brāhmaṇas

Educational Q&A

A king’s welfare (śreyas/kalyāṇa) is linked to prompt, respectful responsiveness to righteous counsel—especially the requests of brāhmaṇas/ascetics—and to supporting pilgrimage and sacred observances that uphold dharma.

The speaker reports a request addressed to a king: the speakers wish to visit renowned tīrthas, mountains, rivers, and sacred trees together with him, urging him to agree quickly and implying that honoring brāhmaṇas and their wishes will bring him benefit.