Adhyaya 84

Verse 1

#:72:.7 #पड- () हि २ 7 चतुरशीतितमो< ध्याय: नाना प्रकारके तीर्थोकी महिमा घुलस्त्य उवाच ततो गच्छेन्महाराज धर्मतीर्थमनुत्तमम्‌ । यत्र धर्मो महाभागस्तप्तवानुत्तमं तप:

Pulastya berkata: “Wahai Maharaja! Sesudah itu hendaklah engkau menziarahi Tirtha Dharma yang paling utama—tempat Dharma yang mulia telah menjalani tapa yang tertinggi.”

Verse 2

तेन तीर्थ कृतं पुण्यं स्वेन नाम्ना च विश्रुतम्‌ । तत्र स्नात्वा नरो राजन्‌ धर्मशील: समाहितः

Oleh baginda, sebuah tirtha yang suci telah didirikan—mulia dan termasyhur dengan namanya sendiri. Wahai Raja, sesiapa yang mandi di situ, teguh dalam dharma dan berjiwa terkumpul, akan menjadi kukuh dalam budi dan tenteram di batin.

Verse 3

ततो गच्छेत राजेन्द्र ज्ञानपावनमुत्तमम्‌

Kemudian, wahai raja yang termulia, hendaklah pergi kepada penyuci yang paling utama—iaitu pengetahuan sejati—yang membersihkan batin.

Verse 4

सौगन्धिकवनं राजंस्ततो गच्छेत मानव:,राजन! तत्पश्चात्‌ मानव सौगन्धिक वनमें जाय

Sesudah itu, wahai Raja, seseorang hendaklah pergi ke rimba Saugandhika. Wahai Raja, kemudian orang itu akan sampai ke dusun Saugandhika.

Verse 5

तत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्न तपोधना: । सिद्धचारणगन्धर्वा: किंनराश्न महोरगा:

Di sana hadir Brahmā dan para dewa yang lain, bersama para resi yang kaya dengan tapa. Para Siddha, Cāraṇa, Gandharva, Kiṁnara, dan ular-ular agung yang perkasa juga berhimpun di situ.

Verse 6

वहाँ ब्रह्मा आदि देवता, तपोधन ऋषि, सिद्ध, चारण, गन्धर्व, किन्नर और बड़े-बड़े नाग निवास करते हैं ।।

Di sana bersemayam Brahmā dan para dewa yang lain, para resi pertapa yang kaya dengan tapa, para Siddha, Cāraṇa, Gandharva, Kinnara, serta Nāga-Nāga perkasa. Dengan sekadar memasuki rimba itu, seseorang terlepas daripada segala dosa. Di seberangnya terletak sungai yang paling unggul antara segala aliran—punca yang amat suci bagi Dewi Sarasvatī—di mana baginda kelihatan menitis keluar dari akar pohon bernama Plakṣa. Wahai Raja, hendaklah seseorang mandi di sana, dalam air yang memancar dari busut semut (valmīka), kerana itulah tempat penyucian yang luar biasa.

Verse 7

प्लक्षाद्वेवी खुता राजन्‌ महापुण्या सरस्वती । तत्राभिषेकं कुर्वीत वल्मीकान्नि:सृते जले

Ghūlastya berkata: “Wahai Raja, dari pohon Plakṣa itulah Dewi Sarasvatī—yang amat suci—memancar keluar. Di sana hendaklah dilakukan abhiseka, yakni mandi suci dalam air yang keluar dari busut semut (valmīka). Memasuki hutan ini sahaja sudah membebaskan seseorang daripada dosa; dan di seberangnya terletak sumber sungai yang paling keramat, tempat penyucian dan pembaharuan tekad terhadap dharma diperintahkan.”

Verse 8

अर्चयित्वा पितृन्‌ देवानश्वमेधफलं लभेत्‌ । ईशानाध्युषितं नाम तत्र तीर्थ सुदुर्लभम्‌,वहाँ देवताओं तथा पितरोंकी पूजा करनेसे मनुष्यको अश्वमेधयज्ञका फल मिलता है। वहीं ईशानाध्युषित नामक परम दुर्लभ तीर्थ है

Dengan memuja Pitṛ (roh nenek moyang) dan para dewa di sana, seseorang dikatakan memperoleh pahala setara dengan korban suci Aśvamedha. Di wilayah itu juga terdapat sebuah tīrtha yang amat jarang ditemui, bernama Īśānādhyuṣita—disucikan oleh kehadiran Īśāna (Śiva).

Verse 9

षट्सु शम्यानिपातेषु वल्मीकादिति निश्चय: । कपिलानां सहस्रं च वाजिमेधं च विन्दति

Ghūlastya berkata: “Telah menjadi ketetapan bahawa pada enam tempat di mana kayu śamī dijatuhkan, seseorang memperoleh pahala—bermula dengan (pahala) mendirikan busut semut (valmīka). Ia juga meraih (hasil) seumpama menghadiahkan seribu ekor lembu kuning keperangan, dan (hasil) seumpama melaksanakan korban Aśvamedha.”

Verse 10

सुगन्धां शतकुम्भां च पठचयज्ञां च भारत

Wahai Bhārata, (dia menyebut) persembahan yang harum dan seratus bejana emas, serta bacaan dan pelaksanaan upacara korban—membangkitkan suasana tertib ritual dan beratnya tuntutan etika pada pematuhan yang tepat serta membawa tuah.

Verse 11

त्रिशूलखातं तत्रैव तीर्थमासाद्य भारत

Ghūlastya berkata: “Wahai Bhārata, permata keturunan Bharata! Di situ juga ada sebuah tīrtha, tempat penyeberangan suci, bernama Triśūlakhāta. Pergilah ke sana, mandilah, dan tekunlah dalam pemujaan kepada para dewa serta para pitṛ (leluhur). Sesiapa yang berbuat demikian, setelah meninggalkan jasad, akan mencapai kedudukan Gaṇapati—tiada keraguan tentangnya.”

Verse 12

तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रत: । गाणपत्यं च लभते देहं त्यक्त्वा न संशय:

Di sana hendaklah dilakukan upacara abhiṣeka (penyiraman/mandi suci) dan tetap tekun dalam pemujaan kepada para dewa serta para leluhur (pitṛ). Setelah menanggalkan jasad, orang demikian memperoleh keadaan sebagai yang termasuk dalam Gaṇapati—tiada keraguan.

Verse 13

ततो गच्छेत राजेन्द्र देव्या: स्थान सुदुर्लभम्‌ । शाकम्भरीति विख्याता त्रिषु लोकेषु विश्रुता,राजेन्द्र! वहाँसे परमदुर्लभ देवीस्थानकी यात्रा करे, वह देवी तीनों लोकोंमें शाकम्भरीके नामसे विख्यात है

Kemudian, wahai raja yang terbaik, hendaklah seseorang meneruskan perjalanan ke tempat suci Sang Dewi yang amat sukar dicapai. Baginda Dewi itu termasyhur di tiga alam dengan nama Śākambharī.

Verse 14

दिव्यं वर्षमहस्नं हि शाकेन किल सुव्रता । आहारं सा कृतवती मासि मासि नराधिप

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, dikatakan bahawa Sang Dewi—teguh dalam nazar yang mulia—menyara dirinya selama seribu tahun ilahi dengan hanya memakan sayur berdaun, bulan demi bulan. Tersentuh oleh baktinya, ramai ṛṣi pertapa datang ke sana; dan Dewi itu juga menyambut serta memuliakan para maharṣi tersebut dengan layanan tetamu, menghidangkan makanan yang sama sederhana: sayur berdaun.”

Verse 15

ऋषयो भ्यागतास्तत्र देव्या भकत्या तपोधना: । आतिदथ्यं च कृतं तेषां शाकेन किल भारत

Ramai resi yang kaya dengan pahala tapa datang ke sana, tertarik oleh bakti Sang Dewi. Wahai Bhārata, baginda menyambut dan memuliakan mereka dengan layanan tetamu, menghidangkan sayur berdaun sebagai santapan yang sederhana.

Verse 16

ततः शाकम्भरीत्येव नाम तस्या: प्रतिछ्ठितम्‌ । शाकम्भरीं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहित:

Selepas itu, nama baginda pun teguh termasyhur sebagai “Śākambharī”. Wahai Bhārata, sesiapa yang mendekati Śākambharī dan memelihara brahmacarya dengan minda yang terkumpul serta berdisiplin, lalu melaksanakan amalan yang ditetapkan, maka—dengan kerelaan Sang Dewi sendiri—pahala kebajikan itu akan beroleh kepadanya.

Verse 17

त्रिरात्रमुषित: शाकं भक्षयित्वा नर: शुचि: । शाकाहारस्य यत्‌ किंचिद्‌ वर्षद्वादिशभि: कृतम्‌

Ghūlastya berkata: “Seseorang yang tetap suci, bermalam tiga malam dan hanya memakan sayur berdaun, akan memperoleh segala pahala yang terhasil daripada disiplin diet sayur semata-mata yang diamalkan selama dua belas tahun.”

Verse 18

ततो गच्छेत्‌ सुवर्णाख्यं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌

Kemudian hendaklah seseorang pergi ke tempat suci bernama Suvarṇa, yang masyhur di tiga alam. Sesudah itu, lakukanlah ziarah ke Suvarṇa-tīrtha, yang termasyhur di seluruh tiga dunia. Di sana, pada zaman purba, Dewa Viṣṇu memuja Rudra demi memperoleh perkenan-Nya, lalu menerima banyak anugerah unggul—anugerah yang sukar dicapai bahkan oleh para dewa.

Verse 19

तत्र विष्णु: प्रसादार्थ रुद्रमाराधयत्‌ पुरा । वरांश्व सुबहूँल्‍लेभे दैवतेषु सुदुर्लभान्‌

Di sana, pada zaman purba, Viṣṇu memuja Rudra demi memperoleh perkenan-Nya. Daripadanya baginda memperoleh banyak kurnia yang unggul—kurnia yang amat sukar diperoleh bahkan dalam kalangan para dewa. Sesudah itu, kisah beralih kepada ziarah ke Suvarṇa-tīrtha yang masyhur di tiga alam, menegaskan bahawa bahkan yang tertinggi pun mencari rahmat ilahi melalui bakti yang penuh hormat.

Verse 20

उक्तश्न त्रिपुरघ्नेन परितुष्टेन भारत । अपि च त्वं प्रियतरो लोके कृष्ण भविष्यसि

Wahai Bhārata, engkau telah disapa oleh Tripuraghna (Śiva) yang amat berkenan. Dan lagi, wahai Kṛṣṇa, engkau akan menjadi lebih dikasihi di dunia.

Verse 21

त्वन्मुखं च जगत्‌ सर्व भविष्यति न संशय: । तत्राभिगम्य राजेन्द्र पूजयित्वा वृषध्वजम्‌

Seluruh dunia pasti akan memalingkan wajahnya kepadamu—tiada syak lagi. Maka, wahai raja yang terbaik, pergilah ke sana; dan setelah mendekat, sembahlah Vṛṣadhvaja (Śiva).

Verse 22

अश्वमेधमवाप्रोति गाणपत्यं च विन्दति । धूमावतीं ततो गच्छेत्‌ त्रिरात्रोपोषितो नर:

Dia memperoleh pahala seperti korban Aśvamedha dan juga meraih buah kebajikan yang terkait dengan upacara Gaṇapatya. Sesudah itu, setelah berpuasa tiga malam, seseorang hendaklah berangkat ke Dhūmāvatī.

Verse 23

आसप्तमं कुलं चैव पुनीते नात्र संशय: । राजन! उन्होंने ही अपने नामसे विख्यात पुण्य तीर्थकी स्थापना की है। वहाँ स्नान करनेसे मनुष्य धर्मशील एवं एकाग्रचित्त होता है और अपने कुलकी सातवीं पीढ़ीतकके लोगोंको पवित्र कर देता है; इसमें संशय नहीं है

Ia menyucikan keturunan hingga tujuh generasi—tiada syak lagi.

Verse 24

तत्रारोहेत धर्मज्ञ श्रद्दधानो जितेन्द्रिय: । महादेवप्रसादाद्धि गच्छेत परमां गतिम्‌

Wahai raja yang mengetahui dharma, hendaklah seseorang menempuh ziarah itu dengan iman dan penguasaan diri. Kerana dengan kurnia Mahādeva, dia mencapai keadaan yang tertinggi.

Verse 25

प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ । धारां नाम महाप्राज्ञ: सर्वपापप्रमोचनीम्‌,भरतश्रेष्ठ! तदनन्तर महाप्राज्ञ पुरुष उस तीर्थकी परिक्रमा करके धाराकी यात्रा करे, जो सब पापोंसे छुड़ानेवाली है

Ghūlastya berkata: “Wahai banteng di antara kaum Bharata, setelah menyempurnakan pradakṣiṇā (mengelilingi dengan hormat) dan berpaling kembali, hendaklah peziarah yang bijaksana menuju ke tempat suci bernama Dhārā—yang termasyhur melepaskan daripada segala dosa.”

Verse 26

ततो गच्छेत धर्मज्ञ नमस्कृत्य महागिरिम्‌

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, setelah menunduk memberi sembah kepada gunung agung—Himālaya—hendaklah seseorang meneruskan perjalanan ke Gaṅgādvāra (Haridwar), yang disamakan dengan pintu masuk ke syurga; tiada keraguan tentang hal itu. Di sana, dengan hati yang terpusat dan tidak terpecah, hendaklah ia mandi suci di Koṭitīrtha.

Verse 27

स्वर्गद्वारेण यत्‌ तुल्यं गड्ढाद्वारं न संशय: । तत्राभिषेकं कुर्वीत कोटितीर्थे समाहित:

Gaṅgādvāra itu setara dengan pintu syurga—tiada keraguan. Di sana, dengan jiwa yang terhimpun, hendaklah dilakukan abhiṣeka (mandi penyucian) di Koṭitīrtha.

Verse 28

पुण्डरीकमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌ । उष्यैकां रजनीं तत्र गोसहस्रफलं लभेत्‌

Sesiapa yang melakukannya memperoleh pahala setara dengan korban suci Puṇḍarīka (Puṇḍarīka-yajña) dan bahkan mengangkat serta menyelamatkan seluruh keturunannya. Lagi pula, dengan bermalam di sana hanya satu malam, ia meraih hasil yang sebanding dengan sedekah seribu ekor lembu.

Verse 29

सप्तगड़े त्रिगड़े च शक्रावर्ते च तर्पयन्‌ । देवान्‌ 6 52 के

Sesiapa yang, menurut tatacara, mempersembahkan tarpaṇa (libasi) kepada para dewa dan leluhur di tempat suci Saptagaḍa, Trigaḍa, dan Śakrāvarta, akan dimuliakan dan diteguhkan di alam yang penuh kebajikan.

Verse 30

ततः कनखले स्नात्वा त्रिरात्रोपोषितो नर: । अश्वमेधमवाप्रोति स्वर्गलोक॑ च गच्छति,तदनन्तर कनखलमें स्नान करके तीन रात उपवास करनेवाला मनुष्य अश्वमेधयज्ञका फल पाता और स्वर्ग-लोकमें जाता है

Kemudian, setelah mandi di Kanakhala dan berpuasa selama tiga malam, seseorang memperoleh pahala setara dengan korban suci Aśvamedha dan pergi ke alam syurga.

Verse 31

कपिलावटरटं ततो गच्छेत्‌ तीर्थसेवी नराधिप । उपोष्य रजनीं तत्र गोसहस्रफलं लभेत्‌,नरेश्वर! उसके बाद तीर्थसेवी मनुष्य कपिलावट-तीर्थमें जाय। वहाँ रातभर उपवास करनेसे उसे सहस्र गोदानका फल मिलता है

Kemudian, wahai raja, peziarah yang tekun mengunjungi tīrtha (tempat penyeberangan suci) hendaklah pergi ke tempat suci bernama Kapilāvaṭa. Dengan berpuasa sepanjang malam di sana, wahai tuan manusia, dia memperoleh pahala setara dengan menghadiahkan seribu ekor lembu.

Verse 32

नागराजस्य राजेन्द्र कपिलस्य महात्मन: । तीर्थ कुरुवरश्रेष्ठ सर्वलोकेषु विश्रुतम्‌,राजेन्द्र! कुरुश्रेष्ठ! वहीं नागराज महात्मा कपिलका तीर्थ है, जो सम्पूर्ण लोकोंमें विख्यात है

Wahai raja segala raja, wahai yang terbaik antara kaum Kuru: inilah tīrtha Nāgarāja, Kapila yang berhati agung, termasyhur di seluruh alam.

Verse 33

तत्राभिषेकं कुर्वीत नागतीर्थे नराधिप । कपिलानां सहस्रस्य फलं विन्दति मानव:,महाराज! वहाँ नागतीर्थमें स्नान करना चाहिये। इससे मनुष्यको सहस्र कपिलादानका फल प्राप्त होता है

Wahai raja, di Nāga-tīrtha itu hendaklah dilakukan mandi suci/ablusi. Dengan demikian, seseorang memperoleh pahala setara dengan mendermakan seribu ekor lembu berwarna keperangan (kapilā).

Verse 34

ततो ललितकं गच्छेच्छान्तनोस्तीर्थमुत्तमम्‌ । तत्र स्नात्वा नरो राजन्‌ न दुर्गतिमवाप्रुयात्‌,तत्पश्चात्‌ शान्तनुके उत्तम तीर्थ ललितकमें जाय। राजन! वहाँ स्नान करनेसे मनुष्य कभी दुर्गतिमें नहीं पड़ता

Kemudian hendaklah pergi ke Lalitaka, tīrtha yang unggul milik Śāntanu. Wahai raja, sesiapa yang mandi di sana tidak akan jatuh ke dalam nasib yang buruk.

Verse 35

गड्भायमुनयोर्म ध्ये स्नाति यः संगमे नरः । दशाश्वमेधानाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang mandi di sangam—titik pertemuan suci antara Sungai Gaṅgā dan Yamunā—memperoleh pahala setara dengan sepuluh korban Aśvamedha, dan menjadi sebab terangkat serta terselamatnya keturunannya.”

Verse 36

अग्निष्टोममवाप्रोति मुनिलोकं॑ च गच्छति । राजेन्द्र! तदनन्तर उत्तम ज्ञानपावन तीर्थमें जाय। वहाँ जानेसे मनुष्य अग्निष्टोमयज्ञका फल पाता और मुनिलोकमें जाता है

Ghūlastya berkata: “Wahai raja yang terbaik, selepas itu hendaklah seseorang pergi ke tempat penyeberangan suci yang menyucikan melalui pengetahuan tertinggi. Dengan menziarahinya, seseorang memperoleh pahala seperti korban Agniṣṭoma dan mencapai alam para resi. Kemudian, wahai raja, hendaklah ia meneruskan perjalanan ke Sugandhā, yang termasyhur di seluruh alam. Dengan batin yang disucikan daripada segala dosa, ia dimuliakan di Brahmaloka.”

Verse 37

रुद्रावर्त ततो गच्छेत्‌ तीर्थसेवी नराधिप । तत्र स्नात्वा नरो राजन्‌ स्वर्गलोक॑ च गच्छति,नरेश्वर! तदनन्तर तीर्थसेवी पुरुष रुद्रावर्ततीर्थमें जाय। राजन! वहाँ स्नान करके मनुष्य स्वर्गलोकमें जाता है

Ghūlastya berkata: “Kemudian, wahai tuan manusia, peziarah hendaklah pergi ke tempat penyeberangan suci bernama Rudrāvarta. Wahai raja, setelah mandi di sana, seseorang mencapai alam syurga. Wahai pemerintah manusia, selepas itu peziarah yang tekun hendaklah menuju ke tīrtha Rudrāvarta; dengan mandi di sana, ia sampai ke langit.”

Verse 38

गड़ायाशक्षु नरश्रेष्ठ सरस्वत्याश्न॒ संगमे । स्‍्नात्वाश्नमेधं प्राप्नोति स्वर्गलोकं॑ च गच्छति,नरश्रेष्ठ) गंगा और सरस्वतीके संगममें स्नान करनेसे मनुष्य अश्वमेधयज्ञका फल पाता और स्वर्ग-लोकमें जाता है

Ghūlastya berkata: “Wahai yang terbaik antara manusia, sesiapa yang mandi di Śakṣu—di pertemuan sungai Gaṅgā dan Sarasvatī—memperoleh pahala seperti korban Aśvamedha, lalu selepas itu pergi ke alam syurga.”

Verse 39

भद्रकर्णेश्वरं गत्वा देवमर्च्य यथाविधि । न दुर्गतिमवाप्रोति नाकपृष्ठे च पूज्यते

Setelah pergi ke Bhadrakarṇeśvara dan menyembah dewa menurut tata cara yang ditetapkan, seseorang tidak jatuh ke dalam kesengsaraan atau keadaan yang buruk; sebaliknya, ia dimuliakan di syurga.

Verse 40

ततः कुब्जाम्रकं गच्छेत्‌ तीर्थसेवी नराधिप । गोसहस्रमवाप्रोति स्वर्गलोक॑ च गच्छति

Ghūlastya berkata: “Kemudian, wahai raja, peziarah yang tekun menziarahi tempat-tempat suci hendaklah pergi ke Kubjāmraka. Dengan berbuat demikian, ia memperoleh pahala setara dengan menghadiahkan seribu ekor lembu, dan akhirnya mencapai alam syurga.”

Verse 41

अरुन्धतीवटं गच्छेत्‌ तीर्थसेवी नराधिप । सामुद्रकमुपस्पृश्य ब्रह्मचारी समाहित:

Ghūlasthya berkata: “Wahai raja, hendaklah si peziarah pergi ke pohon beringin Arundhatī. Setelah mandi suci di tempat penyeberangan keramat Sāmudraka, hendaklah ia hidup sebagai brahmacārin (menjaga selibat), dengan minda yang terhimpun, dan berpuasa selama tiga malam. Dengan disiplin ini seseorang memperoleh pahala setara korban suci Aśvamedha serta buah kebajikan seperti menghadiahkan seribu ekor lembu, dan ia mengangkat seluruh keturunannya.”

Verse 42

अश्वमेधमवाप्रोति त्रिरात्रोपोषितो नर: । गोसहस्रफलं विद्यात्‌ कुलं चैव समुद्धरेत्‌

Ghūlasthya berkata: “Wahai raja, seorang yang berpuasa tiga malam mencapai pahala korban suci Aśvamedha. Ketahuilah bahawa dia juga memperoleh buah kebajikan seperti menghadiahkan seribu ekor lembu, dan dia mengangkat seluruh keturunannya.”

Verse 43

ब्रह्मावर्त ततो गच्छेद्‌ ब्रह्म॒चारी समाहित: । अश्वमेधमवाप्रोति सोमलोकं च गच्छति

Kemudian, seorang brahmacārin yang berdisiplin, dengan minda yang terhimpun dan tekad yang teguh, hendaklah menuju ke wilayah suci Brahmāvarta. Dengan demikian, dia memperoleh pahala setara korban suci Aśvamedha dan selepas itu mencapai alam Soma (Soma-loka).

Verse 44

यमुनाप्रभवं गत्वा समुपस्पृश्य यामुनम्‌ अश्वमेधफलं लब्ध्वा स्वर्गलोके महीयते,यमुनाप्रभव नामक तीर्थमें जाकर यमुनाजलमें स्नान करके अश्वमेधयज्ञका फल पाकर मनुष्य स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है

Ghūlasthya berkata: “Setelah pergi ke tempat penyeberangan suci bernama Yamunāprabhava dan mandi dengan sempurna di perairan Yamunā, seseorang memperoleh pahala Aśvamedha dan dimuliakan dengan kedudukan tinggi di alam syurga.”

Verse 45

दर्वीसंक्रमणं प्राप्य तीर्थ त्रैलोक्यपूजितम्‌ । अश्वमेधमवाप्रोति स्वर्गलोक॑ च गच्छति,दर्वीसंक्रमण नामक त्रिभुवनपूजित तीर्थमें जानेसे तीर्थयात्री अश्वमेधयज्ञका फल पाता और स्वर्गलोकमें जाता है

Ghūlasthya berkata: “Dengan sampai ke tempat penyeberangan suci bernama Darvīsaṅkramaṇa—yang dihormati di seluruh tiga alam—seorang peziarah memperoleh pahala Aśvamedha dan selepas itu pergi ke alam syurga.”

Verse 46

सिन्धोश्व प्रभवं गत्वा सिद्धगन्धर्वसेवितम्‌ । तत्रोष्य रजनी: पज्च विन्देद्‌ बहुसुवर्णकम्‌

Ghūlastya berkata: “Setelah pergi ke punca Sungai Sindhu, tempat suci yang sering diziarahi para Siddha dan Gandharva, dan tinggal di sana selama lima malam dengan laku disiplin, seseorang memperoleh emas yang melimpah.”

Verse 47

अथ वेदीं समासाद्य नर: परमदुर्गमाम्‌ अश्वमेधमवाप्रोति स्वर्गलोक॑ च गच्छति,तदनन्तर मनुष्य परम दुर्गम वेदीतीर्थमें जाकर अश्वमेधयज्ञका फल पाता और स्वर्गलोकमें जाता है

Kemudian, setelah sampai ke pelantar suci itu—yang amat sukar dicapai—seseorang memperoleh pahala setara korban Aśvamedha dan pergi ke alam syurga.

Verse 48

ऋषिकुल्‍यां समासाद्य वासिष्ठं चैव भारत | वासिष्ठीं समतिक्रम्य सर्वे वर्णा द्विजातय:

Ghūlastya berkata: “Wahai Bhārata, setelah sampai ke tempat penyeberangan suci bernama Ṛṣikulyā dan juga tīrtha Vāsiṣṭha, semua orang daripada setiap golongan—seperti kṣatriya dan lain-lain—yang mandi di situ lalu melintasi Vāsiṣṭhī, menjadi ‘dua kali lahir’ (dvija).”

Verse 49

ऋषिकुल्‍यां समासाद्य नर: स्नात्वा विकल्मष: । देवान्‌ पितृश्चार्चयित्वा ऋषिलोकं प्रपद्यते,ऋषिकुल्‍यामें जाकर स्नान करके पापरहित मानव देवताओं और पितरोंकी पूजा करके ऋषिलोकमें जाता है

Setelah sampai ke sungai suci Ṛṣikulyā, seseorang mandi lalu bebas daripada noda. Kemudian, setelah memuja para dewa dan menghormati para leluhur, dia mencapai alam para ṛṣi (para resi).

Verse 50

यदि तत्र वसेन्मासं शाकाहारो नराधिप । भगुतुज़ं समासाद्य वाजिमेधफलं लभेत्‌,नरेश्वर! यदि मनुष्य भृगुतुंगमें जाकर शाकाहारी हो वहाँ एक मासतक निवास करे तो उसे अश्वमेध-यज्ञका फल प्राप्त होता है

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, jika seseorang pergi ke Bhṛgutunga dan tinggal di sana selama sebulan, dengan hanya memakan sayur-sayuran hijau, dia memperoleh pahala setara korban Aśvamedha.”

Verse 51

गत्वा वीरप्रमोक्ष॑ं च सर्वपापै: प्रमुच्यते । कृत्तिकामघयोश्रैव तीर्थमासाद्य भारत

Ghūlastya berkata: “Dengan pergi ke tempat penyeberangan suci (tīrtha) bernama Vīrapramokṣa, seseorang dilepaskan daripada segala dosa. Wahai Bhārata, setelah sampai ke tīrtha yang berkaitan dengan Kṛttikā dan Maghā, lalu berpuasa dengan hanya satu kali makan, sesiapa yang bermalam di sana akan memperoleh alam-alam yang bertuah.”

Verse 52

अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलमाप्नोति मानव: | तत्र संध्यां समासाद्य विद्यातीर्थमनुत्तमम्‌

Ghūlastya berkata: “Dengan melaksanakan korban suci Agniṣṭoma dan Atirātra, seseorang memperoleh ganjaran yang sewajarnya. Namun di sana, apabila tiba waktu sandhyā (waktu peralihan senja/subuh), seseorang akan menemui ‘tīrtha pengetahuan’ yang tiada banding—jalan suci untuk menyeberang melalui pembelajaran dan disiplin batin.”

Verse 53

उपस्पृश्य च वै विद्यां यत्र तत्रोपपद्यते । महाश्रमे वसेद्‌ रात्रिं सर्वपापप्रमोचने

Setelah melakukan penyucian dengan menyentuh air (upaspṛśya) dan menerima ilmu suci dengan sewajarnya, seseorang menjadi layak bagi ilmu itu di mana pun ia berada. Hendaklah ia bermalam di pertapaan agung, yang dikatakan membebaskan daripada segala dosa—agar ilmu seiring dengan kesucian dan tata-disiplin.

Verse 54

षष्ठकालोपवासेन मासमुष्य महालये

Ghūlastya berkata: “Dengan berpuasa pada setiap waktu makan yang keenam, aku menetap selama sebulan penuh di kediaman agung (tempat suci), memelihara diri melalui tapa dan disiplin.”

Verse 55

सर्वपापविशुद्धात्मा विन्देद्‌ बहुसुवर्णकम्‌ । दशापरान्‌ दश पूर्वान्‌ नरानुद्धरते कुलम्‌

Sesiapa yang jiwanya telah disucikan daripada segala dosa memperoleh emas yang melimpah; dan dia mengangkat martabat garis keturunannya, menyelamatkan sepuluh generasi yang akan datang dan sepuluh generasi yang telah berlalu.

Verse 56

जो छठे समय उपवासपूर्वक एक मासतक महालयतीर्थमें निवास करता है, वह सब पापोंसे शुद्धचित्त हो प्रचुर सुवर्णराशि प्राप्त करता है। साथ ही दस पहलेकी और दस बादकी पीढ़ियोंका उद्धार कर देता है ।।

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang pada waktu keenam yang ditetapkan, berpuasa lalu menetap selama sebulan penuh di titi suci Mahālaya (Mahālaya tīrtha), akan disucikan daripada segala dosa, memperoleh timbunan emas yang melimpah, dan lagi membebaskan sepuluh keturunan sebelum serta sepuluh keturunan selepasnya. Kemudian, setelah pergi ke Vetasikā—yang diziarahi Pitāmaha—dia meraih pahala korban Aśvamedha dan menempuh jalan menuju Auśanasa (Śukra). Sesudah itu, di tīrtha Vetasikā yang dihormati bahkan oleh Brahmā, seseorang menerima buah Aśvamedha dan sampai ke alam Śukrācārya.”

Verse 57

अथ सुन्दरिकातीर्थ प्राप्प सिद्धनिषेवितम्‌ । रूपस्यथ भागी भवति दृष्टमेतत्‌ पुरातनै:,तदनन्तर सिद्धसेवित सुन्दरिकातीर्थमें जाकर मनुष्य रूपका भागी होता है, यह बात प्राचीन ऋषियोंने देखी है

Kemudian, setelah sampai ke tīrtha bernama Sundarikā—yang sering diziarahi dan disucikan oleh para siddha—seseorang menjadi pewaris bahagian dalam keelokan dan ketampanan. Demikianlah kebenaran purba yang disaksikan dan diteguhkan oleh para resi zaman dahulu.

Verse 58

ततो वै ब्राह्मणीं गत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रिय: । पद्मवर्णेन यानेन ब्रह्मुलोकं प्रपद्यते

Kemudian, setelah pergi ke tīrtha Brāhmaṇī, seorang brahmacārin yang menundukkan inderanya akan mencapai Brahmaloka, dibawa oleh wahana surgawi berwarna laksana teratai.

Verse 59

ततस्तु नैमिषं गच्छेत्‌ पुण्यं सिद्धनिषेवितम्‌ । तत्र नित्यं निवसति ब्रह्मा देवगणै: सह,तदनन्तर सिद्धसेवित पुण्यमय नैमिष (नैमिषारण्य)-तीर्थमें जाय। वहाँ देवताओंके साथ ब्रह्माजी नित्य निवास करते हैं

Kemudian hendaklah seseorang menuju Naimiṣa (Naimiṣāraṇya) yang suci, tempat yang diziarahi para siddha. Di sana Brahmā bersemayam untuk selama-lamanya bersama rombongan para dewa.

Verse 60

नैमिषं मृगयानस्य पापस्यार्ध प्रणश्यति । प्रविष्टमात्रस्तु नर: सर्वपापै: प्रमुच्यते

Ghūlastya berkata: “Bagi seorang lelaki yang datang ke Naimiṣa untuk berburu, separuh dosa yang timbul daripada perbuatan itu lenyap serta-merta. Dan sebaik sahaja dia melangkah masuk ke tempat suci itu, dia terlepas daripada segala dosa.”

Verse 61

तत्र मासं वसेद्‌ धीरो नैमिषे तीर्थतत्पर: । पृथिव्यां यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि नैमिषे

Maka, seorang yang teguh dan berakal budi, yang menumpukan diri pada ziarah suci dan amalan tertib, hendaklah menetap di Naimiṣa selama genap sebulan. Kerana segala tīrtha—tempat penyeberangan suci—yang ada di seluruh bumi, semuanya dianggap hadir di Naimiṣa; maka tinggal di sana dengan ikhlas dan berdisiplin menghimpunkan pahala banyak ziarah menjadi satu amalan yang terarah.

Verse 62

कृताभिषेकस्तत्रैव नियतो नियताशन: । गवां मेधस्य यज्ञस्य फल प्राप्नोति भारत,भारत! जो वहाँ स्नान करके नियमपालनपूर्वक नियमित भोजन करता है, वह गोमेधयज्ञका फल पाता है

Wahai Bhārata, sesiapa yang melakukan mandi suci menurut ketetapan di tempat itu juga, hidup dengan disiplin amalan, dan makan secara teratur, akan memperoleh pahala (phala) korban suci Gavāṁ-medha.

Verse 63

पुनात्यासप्तमं चैव कुलं भरतसत्तम । यस्त्यजेन्नैमिषे प्राणानुपवासपरायण:

Ghūlastya berkata: “Wahai yang terbaik dalam keturunan Bhārata, seseorang menyucikan dan menyelamatkan bahkan hingga keturunan ketujuh dalam garis keluarganya. Barangsiapa, berpegang pada puasa, melepaskan nyawanya di Naimiṣa, menurut kata para bijaksana, akan merasai sukacita di segala alam. Wahai raja yang utama, tīrtha Naimiṣa itu kekal, suci, dan pemberi pahala.”

Verse 64

स मोदेत्‌ सर्वलोकेषु एवमाहुर्मनीषिण: । नित्यं मेध्यं च पुण्यं च नैमिषं नृपसत्तम

“Sesiapa yang melepaskan nyawa di sana setelah berpuasa akan merasai sukacita di segala alam—demikianlah kata para bijaksana. Wahai raja yang utama, Naimiṣa itu sentiasa suci, menyucikan, dan menjadi sumber pahala.”

Verse 65

गड़ोद्धेद॑ समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नर: । वाजपेयमवाप्रोति ब्रह्मभूतो भवेत्‌ सदा,गंगोद्धेदतीर्थमें जाकर तीन रात उपवास करनेवाला मनुष्य वाजपेययज्ञका फल पाता और सदाके लिये ब्रह्मीभूत हो जाता है

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang sampai ke wilayah suci Gaṅgā dan berpuasa selama tiga malam, memperoleh pahala korban suci Vājapeya, dan menjadi teguh dalam brahman—berkekalan dalam keadaan yang disucikan dan ditinggikan rohaninya selepas itu.”

Verse 66

सरस्वतीं समासाद्य तर्पयेत्‌ पितृदेवता: । सारस्वतेषु लोकेषु मोदते नात्र संशय:

Setelah sampai ke Sarasvatī yang suci, hendaklah seseorang mempersembahkan tarpana (libasi air) kepada para dewa dan roh leluhur. Dengan perbuatan itu, peziarah memperoleh sukacita di alam-alam surgawi yang berkaitan dengan Sarasvatī; tiada keraguan tentangnya.

Verse 67

ततश्च बाहुदां गच्छेद्‌ ब्रह्मचारी समाहित: । तत्रोष्य रजनीमेकां स्वर्गलोके महीयते

Kemudian, dengan memelihara brahmacarya (pantang dan kesucian diri) serta meneguhkan batin, hendaklah seseorang pergi ke tīrtha Bāhudā. Setelah bermalam di sana satu malam (dengan berjaga dan berpuasa), ia dimuliakan di alam surga. Wahai Kaurava, ia juga meraih pahala yang setara dengan korban suci Devasatra.

Verse 68

|| ततः क्षीरवतीं गच्छेत्‌ पुण्यां पुण्यतरैर्वृताम्‌

Kemudian hendaklah seseorang menuju ke sungai Kṣīravatī yang suci, sebuah tempat keramat yang dikelilingi oleh insan-insan dan kehadiran yang lebih tinggi kesuciannya.

Verse 69

विमलाशोकमासाद्य ब्रह्म॒चारी समाहित:

Setelah mencapai keadaan Vimala-śoka—jernih dan bebas duka—seorang brahmacārin yang menahan diri dan menghimpun batin tetap teguh dalam ketenangan.

Verse 70

तत्रोष्य रजनीमेकां स्वर्गलोके महीयते । वहीं विमलाशोक नामक उत्तम तीर्थ है, वहाँ जाकर ब्रह्मचर्यपालनपूर्वक एकाग्रचित्त हो एक रात निवास करनेसे मनुष्य स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है ।।

Dengan bermalam di sana satu malam, seseorang dimuliakan dan diteguhkan di alam surga. Dari situ hendaklah pergi ke Goprātāra, sebuah ford suci yang unggul dan dikaitkan dengan Sarasvatī. Wahai Maharaja, kerana daya penyucian tīrtha itu jugalah para wira—Śrī Rāmacandra—bersama para pengiring, bala tentera dan kenderaan, menyelam mandi lalu berangkat ke kediaman abadi baginda.

Verse 71

यत्र रामो गतः स्वर्ग सभृत्यबलवाहन: । स च वीरो महाराज तस्य तीर्थस्य तेजसा

Di tempat itulah Rāma berangkat ke syurga, diiringi para pengiringnya, bala tenteranya, dan kenderaannya. Wahai raja agung! Rāma yang gagah itu—dengan daya rohani tirtha suci itu—mencapai kediaman abadinya.

Verse 72

रामस्य च प्रसादेन व्यवसायाच्च भारत | तम््मिंस्तीर्थे नर: स्नात्वा गोप्रतारे नराधिप

Ghūlastya berkata: “Wahai Bhārata, dengan rahmat Rāma dan dengan usaha tekun seseorang, sesiapa yang mandi di tirtha suci itu—Gopratāra—wahai tuan manusia, akan memperoleh manfaat yang membawa keberkatan.”

Verse 73

सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते । भरतनन्दन! नरेश्वर! उस सरयूके गोप्रतारतीर्थमें स्नान करके मनुष्य श्रीरामचन्द्रजीकी कृपा और उद्योगसे सब पापोंसे शुद्ध होकर स्वर्गलोकमें सम्मानित होता है ।।

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang batinnya telah disucikan daripada segala dosa akan dimuliakan di alam syurga. Wahai kesayangan Bharata, wahai raja manusia: dengan mandi di tirtha Gopratāra di Sungai Sarayū—tirtha milik Rāma—seseorang disucikan daripada semua dosa melalui rahmat Śrī Rāmacandra dan usaha bersungguh-sungguhnya sendiri, lalu dihormati di syurga. Wahai kesayangan kaum Kuru, apabila seseorang mandi di tirtha Rāma di Sungai Gomati…”

Verse 74

शतसाहस्रकं तीर्थ तत्रैव भरतर्षभ

Di situ juga ada sebuah tirtha bernama Śatasāhasraka, wahai yang terunggul dalam kalangan Bharata.

Verse 75

तत्रोपस्पर्शनं कृत्वा नियतो नियताशन: । गोसहस्रफलं पुण्य प्राप्नोति भरतर्षभ

Wahai yang terunggul dalam kalangan Bharata! Setelah melakukan mandi suci menurut ketetapan di sana, serta hidup dengan pengendalian diri dan pemakanan yang teratur, seseorang memperoleh pahala suci yang setara dengan buah sedekah seribu ekor lembu.

Verse 76

भरतकुलभूषण! वहीं शतसाहस्रकतीर्थ है। उसमें स्नान करके नियमपालनपूर्वक नियमित भोजन करते हुए मनुष्य सहस्र गोदानका पुण्यफल प्राप्त करता है ।।

Wahai perhiasan keturunan Bharata! Di sana ada sebuah tempat penyeberangan suci bernama Śata-sāhasraka. Sesiapa yang mandi di situ, lalu memelihara disiplin—hidup dengan pengendalian diri dan makan secara teratur—akan memperoleh pahala setara dengan menderma seribu ekor lembu. Dari situ, wahai raja yang terbaik, hendaklah pergi ke Bhartṛ-sthāna yang tiada banding; dengan menziarahinya, seorang manusia meraih buah pahala korban suci Aśvamedha.

Verse 77

कोटितीर्थे नर: स्नात्वा अर्चयित्वा गुहं नूप । गोसहस्रफलं विद्यात्‌ तेजस्वी च भवेन्नर:,राजन! मनुष्य कोटितीर्थमें स्नान करके कार्तिकेयजीका पूजन करनेसे सहस्र गोदानका फल पाता और तेजस्वी होता है

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, seorang lelaki yang mandi di Koṭitīrtha lalu memuja Guha (Kārttikeya) hendaklah diketahui memperoleh pahala setara dengan menderma seribu ekor lembu; dia juga menjadi bersinar dan berdaya rohani.”

Verse 78

ततो वाराणसी गत्वा अर्चयित्वा वृषध्वजम्‌ । कपिलाहवदे नर: स्नात्वा राजसूयमवाप्रुयात्‌

Kemudian pergilah ke Vārāṇasī dan sembahlah Dewa Śiva, yang panjinya bertanda lembu. Setelah mandi di tasik Kapilā di sana, dikatakan seseorang memperoleh pahala setara dengan melaksanakan korban suci Rājasūya.

Verse 79

अविमुक्त समासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह । दर्शनाद्‌ देवदेवस्य मुच्यते ब्रह्म॒ुह॒त्यया

Wahai banteng di antara kaum Kuru, seorang peziarah yang sampai ke Avimukta dan berkhidmat kepada tīrtha itu, dengan sekadar memandang Dewa segala dewa, dibebaskan daripada dosa brahmahatyā—kesalahan besar membunuh seorang brāhmaṇa.

Verse 80

मार्कण्डेयस्य राजेन्द्र तीर्थमासाद्य दुर्लभम्‌

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, ada sebuah tīrtha yang jarang ditemui, berkaitan dengan resi Mārkaṇḍeya. Dekat pertemuan Gomati dan Gaṅgā yang termasyhur di dunia, terletak tīrtha resi itu yang sukar dicapai. Dengan pergi ke sana, seseorang memperoleh pahala korban suci Agniṣṭoma dan menjadi sebab terangkatnya keturunannya sendiri.”

Verse 81

गोमतीगड़्योश्वैव संगमे लोकविश्रुते । अग्निष्टोममवाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌

Pulastya berkata: Berhampiran pertemuan yang masyhur di seluruh dunia antara Sungai Gomati dan Sungai Gangga terletak sebuah tirtha (tempat suci penyeberangan) yang jarang ditemui, berkaitan dengan resi Mārkaṇḍeya. Sesiapa yang pergi ke sana memperoleh pahala setara korban suci Agniṣṭoma dan dengan itu mengangkat serta menebus keturunannya—mengajarkan bahawa ziarah yang dilakukan dengan hormat dapat menyucikan bukan sahaja diri, malah garis keluarga melalui jasa dharma.

Verse 82

ततो गयां समासाद्य ब्रह्मचारी समाहित: । अश्वमेधमवाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌,तदनन्तर गयातीर्थमें जाकर ब्रह्मचर्यपालनपूर्वक एकाग्रचित्त हो मनुष्य अश्वमेधयज्ञका फल पाता और अपने कुलका उद्धार कर देता है

Sesudah itu, apabila sampai ke Gayā, seseorang yang memelihara brahmacarya dan menenangkan serta memusatkan fikiran memperoleh pahala setara korban Aśvamedha, dan lagi mengangkat serta menyelamatkan keturunannya. Petikan ini menegaskan bahawa disiplin menahan diri dan bakti yang terfokus di tempat suci menjadi jalan bagi keuntungan rohani peribadi dan manfaat bagi leluhur.

Verse 83

इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपववके अन्तर्गत तीर्थयात्रापर्वमें पुलस्त्यतीर्थयात्राविषयक तिरासीवाँ अध्याय पूरा हुआ

Di sana berdiri Akṣayavaṭa, masyhur di tiga alam. Apa jua yang dipersembahkan di situ untuk para pitṛ (leluhur) dikatakan menjadi “tidak susut”: pahalanya tidak berkurang, bahkan kekal sebagai buah rohani yang berpanjangan. Petikan ini menegaskan etika menghormati nenek moyang melalui pemberian yang benar di tempat yang disucikan, di mana niat dan suasana sakral dipercayai meneguhkan serta memperbesar manfaat sedekah.

Verse 84

महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्‌ पितृदेवता: । अक्षयान प्राप्तुयाल्लोकान्‌ कुलं चैव समुद्धरेत्‌

Pulastya berkata: “Setelah mandi di Mahānadī, hendaklah seseorang mempersembahkan tarpana (libasi air) kepada para dewa dan para pitṛ (leluhur). Sesiapa yang melakukan upacara ini mencapai alam-alam yang tidak binasa dan, lagi, mengangkat serta menebus keturunannya.”

Verse 85

ततो ब्रह्मसरो गत्वा धर्मारण्योपशोभितम्‌ | ब्रद्मलोकमवाप्रोति प्रभातामेव शर्वरीम्‌

Kemudian, setelah pergi ke Brahma-saras (tasik suci Brahmā) yang dihiasi oleh Hutan Dharma, seseorang mencapai Brahmaloka dengan bermalam di sana hanya satu malam hingga fajar. Petikan ini menegaskan etika tīrtha-yātrā dalam Mahābhārata: tinggal dengan disiplin dan penuh hormat di tempat suci—terutama yang terkait dengan dharma—menyucikan pengembara dan menghasilkan buah rohani yang luhur.

Verse 86

ब्रह्मणा तत्र सरसि यूपश्रेष्ठ: समुच्छित: । यूपं प्रदक्षिणं कृत्वा वाजपेयफलं लभेत्‌,ब्रह्माजीने उस सरोवरमें एक श्रेष्ठ यूपकी स्थापना की थी। उसकी परिक्रमा करनेसे मानव वाजपेययज्ञका फल पा लेता है

Ghūlastya berkata: “Di sana, di tasik itu, Brahmā telah mendirikan sebuah tiang korban (yūpa) yang unggul. Sesiapa yang mengelilingi yūpa itu dengan penuh hormat (pradakṣiṇā) akan memperoleh pahala yang setara dengan korban Vājapeya.”

Verse 87

ततो गच्छेत राजेन्द्र धेनुकं लोकविश्रुतम्‌ । एकरात्रोषितो राजन्‌ प्रयच्छेत्‌ तिलधेनुकाम्‌

Kemudian, wahai raja yang termulia, hendaklah dia pergi ke tempat suci yang masyhur bernama Dhenuka. Setelah bermalam di sana satu malam, wahai raja, hendaklah dia mempersembahkan sedekah yang disebut “lembu bijan” (tiladhenukā).

Verse 88

तत्र चिह्न महद्‌ राजन्नद्यापि सुमहद्‌ भूशम्‌,राजन! वहाँ एक पर्वतपर चरनेवाली बछड़ेसहित कपिला गौका विशाल चरणचिह्न आज भी अंकित है। भरतनन्दन! बछड़ेसहित उस गौके चरणचिह्न आज भी वहाँ देखे जाते हैं

Di sana, wahai Raja, suatu tanda besar masih kelihatan hingga hari ini pada tanah itu. Di gunung tersebut, jejak kuku yang lebar milik lembu Kapilā yang berwarna keperangan, berjalan bersama anaknya, masih tertera hingga kini. Wahai kebanggaan keturunan Bharata, jejak lembu itu bersama anaknya masih dapat dilihat di sana—sebagai tanda yang kekal tentang apa yang pernah berlaku di tempat itu.

Verse 89

कपिलाया: सवत्सायाश्चरन्त्या: पर्वते कृतम्‌ सवत्साया: पदानि सम दृश्यन्तेडद्यापि भारत

Ghūlastya berkata: “Wahai Bhārata, hingga hari ini jejak lembu Kapilā yang berwarna keperangan, berjalan bersama anaknya, masih jelas kelihatan, tertera pada gunung itu. Wahai raja, pada gunung tersebut tanda kuku yang besar milik lembu Kapilā bersama anaknya masih terukir. Wahai keturunan Bharata, jejak-jejak itu masih terlihat di sana bahkan sekarang.”

Verse 90

तेषूपस्पृश्य राजेन्द्र पदेषु नृपसत्तम । यत्‌ किंचिदशुभं कर्म तत्‌ प्रणश्यति भारत

Wahai raja yang termulia, wahai tuan para pemerintah: dengan menyentuh jejak-jejak itu, apa jua karma yang tidak baik yang masih melekat pada seseorang akan lenyap, wahai Bhārata.

Verse 91

ततो गृध्रवर्ट गच्छेत्‌ स्थानं देवस्थ धीमत: । स्नायीत भस्मना तत्र अभिगम्य वृषध्वजम्‌

Kemudian hendaklah seseorang pergi ke tempat suci bernama Gṛdhravraṭa, suatu kawasan keramat yang dikaitkan dengan dewa yang bijaksana. Setelah sampai kepada Vṛṣadhvaja (Śiva), hendaklah ia mandi dengan abu—yakni menyapukan abu suci pada tubuh—dengan penuh hormat ketika mendekati Mahādeva. Ajaran ini menegaskan ziarah sebagai bakti yang berdisiplin: penyucian, kerendahan hati, dan pemujaan langsung kepada Śiva menurut tata laku yang ditetapkan.

Verse 92

ब्राह्मणेन भवेच्चीर्ण व्रतं द्वादशवार्षिकम्‌ । इतरेषां तु वर्णानां सर्वपापं प्रणश्यति

Ghūlastya berkata: “Dengan menunaikan ziarah itu, seorang Brahmin memperoleh pahala seumpama telah memelihara nazar selama dua belas tahun; dan bagi orang daripada golongan sosial yang lain, segala dosa akan lenyap.”

Verse 93

उद्यन्तं च ततो गच्छेत्‌ पर्वतं गीतनादितम्‌ | सावितन्र्यास्तु पद तत्र दृश्यते भरतर्षभ,भरतकुलभूषण! तदनन्तर संगीतकी ध्वनिसे गूँजते हुए उदयगिरिपर जाय। वहाँ सावित्रीका चरणचिह्न आज भी दिखायी देता है

Sesudah itu hendaklah pergi ke gunung yang bergema dengan nyanyian dan bunyi muzik. Wahai banteng di antara kaum Bharata, perhiasan keturunan Bharata! Di sana masih kelihatan hingga hari ini tapak kaki Sāvitrī—tanda yang kekal bahawa tekad yang luhur dan bakti yang setia meninggalkan jejak pada dunia.

Verse 94

तत्र संध्यामुपासीत ब्राह्मण: संशितव्रतः । तेन ह्युपास्ता भवति संध्या द्वादशवार्षिकी

Di sana, seorang Brahmin yang teguh dengan nazar hendaklah melakukan pemujaan Sandhyā. Dengan berbuat demikian, amalannya dianggap setara dengan telah menunaikan upacara Sandhyā dengan sempurna selama dua belas tahun penuh—memuji ketekunan ibadah harian dan pengendalian diri sebagai nazar yang tertinggi.

Verse 95

योनिद्धारं च तत्रैव विश्रुतं भरतर्षभ । तत्राभिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकटात्‌,भरतश्रेष्ठ! वहीं विख्यात योनिद्वारतीर्थ है, जहाँ जाकर मनुष्य योनिसंकटसे मुक्त हो जाता है--उसका पुनर्जन्म नहीं होता

Wahai banteng di antara kaum Bharata, di sana juga terdapat tempat suci yang masyhur bernama Yonidvāra. Dengan pergi ke sana, seseorang dilepaskan daripada bahaya dan belenggu kelahiran berulang—dikatakan bebas daripada kelahiran semula.

Verse 96

तत्र स्नात्वा नरव्याप्र दृष्टमेतत्‌ पुरातनै: । जहाँ बाँबीका जल है

Ghūlastya berkata: “Wahai harimau di antara manusia, setelah mandi di sana, ukuran purba ini telah disahkan oleh para tua-tua: dari tempat ditemuinya air Bāmbīkā, jaraknya ialah enam kali lontaran ‘śamyā’—itulah ukuran yang tetap. Wahai insan terbaik, dengan mandi di titian suci itu seseorang memperoleh pahala seumpama menghadiahkan seribu ekor lembu berwarna perang keemasan dan seumpama melaksanakan korban suci Aśvamedha; para resi zaman silam mengetahuinya melalui pengalaman langsung. Dan, wahai raja, sesiapa yang menetap di Gayā sepanjang kedua-dua pakṣa—gelap dan terang—akan menyucikan keturunannya hingga tujuh generasi; tentang hal ini tiada keraguan.”

Verse 97

राजन्‌! जो मानव कृष्ण और शुक्ल दोनों पक्षोंमें गयातीर्थमें निवास करता है, वह अपने कुलकी सातवीं पीढ़ीतकको पवित्र कर देता है, इसमें संशय नहीं है ।।

Ghūlastya berkata: “Wahai Raja, seorang yang menetap di titian suci Gayā pada kedua-dua pakṣa—gelap dan terang—akan menyucikan keturunannya hingga tujuh generasi; tentang hal ini tiada keraguan. Maka hendaklah seseorang menginginkan ramai anak lelaki; kerana mungkin sahaja, walau seorang daripada mereka akan pergi ke Gayā, atau melaksanakan korban Aśvamedha, atau sekurang-kurangnya melepaskan seekor lembu jantan yang telah dikuduskan.”

Verse 98

ततः फल्गुं व्रजेद्‌ राज॑स्तीर्थसेवी नराधिप । अश्वमेधमवाप्रोति सिद्धि च महतीं व्रजेत्‌

Kemudian, wahai raja—wahai tuan manusia—biarlah peziarah yang tekun berkhidmat kepada tirtha meneruskan perjalanan ke Phalgu. Dengan pergi ke sana, dia memperoleh pahala seumpama korban Aśvamedha dan mencapai suatu pencapaian rohani yang amat besar.

Verse 99

ततो गच्छेत राजेन्द्र धर्मप्रस्थं समाहित: । तत्र धर्मो महाराज नित्यमास्ते युधिष्ठिर,महाराज! तदनन्तर एकाग्रचित्त हो मनुष्य धर्मप्रस्थकी यात्रा करे। युधिष्ठिर! वहाँ धर्मराजका नित्य निवास है

Kemudian, wahai raja segala raja, dengan fikiran yang terkumpul dan teguh, hendaklah seseorang menuju ke Dharmaprastha. Di sana, wahai Maharaja Yudhiṣṭhira, Dharma sendiri bersemayam tanpa putus.

Verse 100

तत्र कूपोदकं कृत्वा तेन स्नात: शुचिस्तथा । पितृन्‌ देवांस्तु संतर्प्य मुक्तपापो दिवं व्रजेत्‌

Di sana, setelah menimba air dari perigi dan mandi dengannya, seseorang menjadi suci. Kemudian, dengan mempersembahkan tārpaṇa—curahan air penghormatan—kepada para leluhur dan para dewa, seseorang terbebas daripada dosa dan mencapai syurga.

Verse 101

मतड़स्याश्रमस्तत्र महर्षेर्भावितात्मन: । त॑ प्रविश्याश्रमं श्रीमच्छूमशोकविनाशनम्‌

Di sana berdiri pertapaan Maṭada, seorang maharṣi yang jiwanya terdidik dan disucikan. Apabila memasuki āśrama yang mulia itu—bersinar oleh kesuciannya—tempat itu menjadi pemusnah duka dan letih, memberi ketenteraman melalui kehadiran resi yang telah mencapai kesedaran sejati serta damainya kehidupan tapa.

Verse 102

गवामयनयज्ञस्य फल प्राप्रोति मानव: । धर्म तत्राभिसंस्पृश्य वाजिमेधमवाप्रुयात्‌

Seseorang memperoleh hasil korban suci Gavām-ayana. Dengan bersentuhan di sana dengan dharma itu sendiri—disentuh dan disucikan oleh kebenaran—ia dapat meraih pahala yang sebanding dengan Aśvamedha, korban kuda agung.

Verse 103

वहीं भावितात्मा महर्षि मतंगका आश्रम है। श्रम और शोकका विनाश करनेवाले उस सुन्दर आश्रममें प्रवेश करनेसे मनुष्य गवामयनयज्ञका फल पाता है। वहाँ धर्मके निकट जा उनके श्रीविग्रहका दर्शन और स्पर्श करनेसे अश्वमेधयज्ञका फल प्राप्त होता है ।।

Kemudian, wahai raja, hendaklah tuanku menuju ke tempat suci Brahmā yang tiada bandingnya. Setelah tiba di sana, wahai raja yang terbaik—wahai perwira unggul di antara manusia—hampirilah Brahmā di tempat itu. Petikan ini menempatkan ziarah sebagai disiplin etika: memasuki pertapaan yang disucikan dan mendekati Dharma yang berwujud dikatakan melarutkan letih dan duka, serta menghasilkan pahala setara korban-korban agung para raja, lalu mengarahkan kuasa kerajaan kepada takzim, pengendalian diri, dan kebenaran.

Verse 104

ततो राजगहं गच्छेत्‌ तीर्थसेवी नराधिप

Kemudian, wahai raja, peziarah yang tekun berkhidmat kepada tīrtha hendaklah pergi ke Rājagṛha. Dengan perkenan Yakṣiṇī, dia dilepaskan daripada dosa brahmahatyā (membunuh seorang brāhmaṇa). Petikan ini menempatkan ziarah dan pematuhan penuh hormat di tapak suci sebagai jalan penyucian moral, menegaskan bahawa kesalahan berat tidak dipandang ringan, tetapi ditangani melalui disiplin tīrtha-sevā dan rahmat ilahi.

Verse 105

उपस्पृश्य ततस्तत्र कक्षीवानिव मोदते । यक्षिण्या नैत्यकं तत्र प्राश्नीत पुरुष: शुचि:

Sesudah melakukan penyucian dengan meneguk air (upaspṛśya), dia bersukacita di sana seperti Kakṣīvān. Di tempat itu juga, lelaki yang suci menikmati persembahan naityaka milik Yakṣiṇī—suatu perbuatan yang digambarkan sebagai tertib menurut ritual dan terkawal secara moral, bukan menurut hawa nafsu.

Verse 106

अभिगम्य नरश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते । भारत! पुरुषरत्न! सुगन्धा

Wahai insan terbaik! Sesiapa yang mendekati tempat-tempat penyeberangan suci ini akan dimuliakan di alam syurga. Wahai Bharata, wahai permata di antara manusia: dengan menziarahi tīrtha bernama Sugandhā, Śatakumbhā dan Pañcayajñā, seseorang diteguhkan kedudukannya di dunia kayangan. Sesudah itu, dengan menuju ke tīrtha Maṇināga, peziarah memperoleh pahala yang setara dengan sedekah seribu ekor lembu.

Verse 107

तैर्थिकं भुज्जते यस्तु मणिनागस्थ भारत । दष्टस्याशीविषेणापि न तस्य क्रमते विषम्‌

Ghūlastya berkata: “Wahai Bhārata, sesiapa yang menikmati santapan suci para peziarah ketika tinggal bersama Nāga pembawa permata—walaupun digigit ular berbisa yang membawa maut, bisa itu tidak akan menguasainya.”

Verse 108

ततो गच्छेत ब्रह्मुर्षेगौतमस्य वन प्रियम्‌

Kemudian hendaklah seseorang menuju ke rimba yang dikasihi oleh Brahmarṣi Gautama. Sesudah itu, lakukanlah ziarah ke hutan kesayangan Gautama. Di sana, dengan mandi di Telaga Ahalyā, seseorang mencapai keadaan yang tertinggi. Wahai Raja, dengan pergi ke āśrama Gautama, seseorang memperoleh kemakmuran bagi dirinya sendiri.

Verse 109

अहल्याया हवदे स्नात्वा व्रजेत परमां गतिम्‌ । अभिगम्याश्रमं राजन्‌ विन्दते श्रियमात्मन:

Ghūlastya berkata: “Dengan mandi di tasik Ahalyā, seseorang mencapai keadaan yang tertinggi. Wahai Raja, dengan pergi ke āśrama Gautama, seseorang memperoleh kemakmuran bagi dirinya sendiri.”

Verse 110

तत्रोदपानं धर्मज्ञ त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌ । तत्राभिषेकं कृत्वा तु वाजिमेधमवाप्लुयात्‌,धर्मज्ञ! वहाँ एक त्रिभुवनविख्यात कूप है, जिसमें स्नान करनेसे अश्वमेधयज्ञका फल प्राप्त होता है

Ghūlastya berkata: “Wahai yang mengetahui dharma, di sana ada sebuah perigi yang masyhur di seluruh tiga alam. Setelah melakukan mandi penyucian di situ, seseorang memperoleh pahala setara dengan korban suci Aśvamedha.”

Verse 111

जनकस्य तु राजर्षे: कूपस्त्रिदशपूजित: । तत्राभिषेकं कृत्वा तु विष्णुलोकमवाप्रुयात्‌,राजर्षि जनकका एक कूप है, जिसका देवता भी सम्मान करते हैं। वहाँ स्नान करनेसे मनुष्य विष्णुलोकमें जाता है

Wahai resi diraja, ada sebuah perigi milik Raja Janaka, yang dihormati bahkan oleh para dewa. Sesiapa yang melakukan mandi suci (abhiseka) di situ akan mencapai alam Viṣṇu.

Verse 112

ततो विनशनं गच्छेत्‌ सर्वपापप्रमोचनम्‌ । वाजपेयमवाप्रोति सोमलोकं च गच्छति,तत्पश्चात्‌ सब पापोंसे छुड़ानेवाले विनशनतीर्थको जाय, जिससे मनुष्य वाजपेययज्ञका फल पाता और सोमलोकको जाता है

Kemudian hendaklah pergi ke Vinaśana, tempat suci yang masyhur sebagai pelepas segala dosa. Dengan menziarahinya, seseorang dikatakan memperoleh pahala setara korban suci Vājapeya dan sesudah itu mencapai alam Soma.

Verse 113

गण्डकीं तु समासाद्य सर्वतीर्थजलोद्धवाम्‌ । वाजपेयमवाप्रोति सूर्यलोक॑ च गच्छति,गण्डकी नदी सब तीर्थोंके जलसे उत्पन्न हुई है। वहाँ जाकर तीर्थयात्री अश्वमेधयज्ञका फल पाता और सूर्यलोकमें जाता है

Dan apabila seseorang sampai ke sungai Gaṇḍakī, yang dikatakan terbit daripada air semua tīrtha, dia memperoleh pahala setara korban suci Vājapeya dan mencapai alam Surya, Dewa Matahari.

Verse 114

ततो विशल्यामासाद्य नदी त्रैलोक्यविश्रुताम्‌ । अग्निष्टोममवाप्रोति स्वर्गलोक॑ च गच्छति

Kemudian, setelah sampai ke sungai Viśalyā yang termasyhur di tiga alam, hendaklah mandi di tebingnya. Dengan perbuatan itu, seseorang memperoleh pahala setara korban suci Agniṣṭoma dan pergi ke alam syurga.

Verse 115

ततो<थिवड्ुं धर्मज्ञ समाविश्य तपोवनम्‌ । गुहकेषु महाराज मोदते नात्र संशय:

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, masuklah ke rimba pertapaan itu. Wahai raja agung, pada akhir hayat dalam jasad ini, peziarah itu akan mencapai alam para Guhyaka dan tanpa ragu menjadi peserta kebahagiaan.

Verse 116

कम्पनां तु समासाद्य नदीं सिद्धनिषेविताम्‌ । पुण्डरीकमवाप्रोति स्वर्गलोकं॑ च गच्छति,तत्पश्चात्‌ सिद्धसेवित कम्पना नदीमें पहुँचकर मनुष्य पुण्डरीकयज्ञका फल पाता और स्वर्गलोकमें जाता है

Setelah sampai ke Sungai Kampanā, yang sering diziarahi para siddha (pertapa yang telah mencapai kesempurnaan rohani), seseorang memperoleh pahala setara korban suci Puṇḍarīka dan sesudah itu menuju alam syurga.

Verse 117

अथ माहेश्वरी धारां समासाद्य धराधिप । अश्वमेधमवाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌,राजन! तत्पश्चात्‌ माहेश्वरी धाराकी यात्रा करनेसे तीर्थयात्रीको अश्वमेधयज्ञका फल मिलता है और वह अपने कुलका उद्धार कर देता है

Kemudian, wahai penguasa bumi, setelah sampai ke aliran suci bernama Māheśvarī Dhārā, seorang peziarah memperoleh pahala setara korban Aśvamedha dan dengan itu mengangkat serta menebus keturunannya.

Verse 118

दिवौकसां पुष्करिणीं समासाद्य नराधिप । न दुर्गतिमवाप्रोति वाजिमेधं च विन्दति,नरेश्वर! फिर देवपुष्करिणीमें जाकर मानव कभी दुर्गतिमें नहीं पड़ता और अश्वमेधयज्ञका फल पाता है

Wahai raja, setelah sampai ke tasik suci yang bersifat samawi, seseorang tidak akan jatuh ke takdir yang buruk; bahkan, wahai penguasa manusia, dia memperoleh pahala setara korban Aśvamedha.

Verse 119

अथ सोमपदं गच्छेद्‌ ब्रह्मचारी समाहित: । माहेश्वरपदे स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्‌,तदनन्तर ब्रह्मचर्यपालनपूर्वक एकाग्रचित्त हो सोमपदतीर्थमें जाय। वहाँ माहेश्वरपदमें स्नान करनेसे अश्वमेधयज्ञका फल मिलता है

Kemudian, dengan memelihara brahmacarya (pantang diri) dan hati yang terpusat, hendaklah seseorang pergi ke tempat suci bernama Somapada. Setelah mandi di lokasi yang disebut Māheśvarapada, dia dikatakan memperoleh pahala setara korban Aśvamedha.

Verse 120

तत्र कोटिस्तु तीर्थानां विश्रुता भरतर्षभ । कूर्मरूपेण राजेन्द्र हासुरेण दुरात्मना

Di sana, wahai banteng di antara kaum Bharata, terdapat tīrtha-koṭi yang termasyhur—himpunan banyak tempat suci. Wahai raja, seorang Asura jahat bernama Hāsura, dengan menyamar sebagai kura-kura, pernah merampas dan membawanya pergi. Melihat hal itu, Tuhan Viṣṇu Yang Mahakuasa menyelamatkan dan memulihkan himpunan suci tersebut. Wahai Yudhiṣṭhira, hendaklah orang mandi di tīrtha-koṭi itu; peziarah yang berbuat demikian memperoleh pahala korban Puṇḍarīka dan mencapai alam Viṣṇu.

Verse 121

ह्वियमाणा हृता राजन्‌ विष्णुना प्रभविष्णुना | तत्राभिषेकं कुर्वीत तीर्थकोट्यां युधिष्ठिर

Ghūlastya berkata: “Wahai Raja, ketika dia sedang diseru, dia tetap dibawa pergi oleh Viṣṇu, Tuhan Yang Maha Berkuasa. Oleh itu, wahai Yudhiṣṭhira, hendaklah dilakukan upacara pentahbisan (abhiṣeka) di sana, di tempat penyeberangan suci yang bernama Tīrthakoṭī.”

Verse 122

ततो गच्छेत राजेन्द्र स्थानं नारायणस्य च

“Kemudian, wahai raja yang terbaik, hendaklah juga meneruskan perjalanan ke tempat suci Nārāyaṇa.” Baris ini menggesa sang pemerintah agar berziarah dengan tujuan—bukan sekadar bergerak, tetapi menempuh perjalanan yang berlandaskan dharma menuju singgasana Ilahi, dengan erti penghormatan, pengendalian diri, dan pencarian bimbingan yang lebih tinggi.

Verse 123

सदा संनिहितो यत्र विष्णुर्वसति भारत । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च॒ तपोधना:

Wahai Bhārata, di mana sahaja Viṣṇu bersemayam—sentiasa hadir—di situ juga berdiam Brahmā dan para dewa yang lain, serta para resi yang kaya dengan tapa. Rangkap ini menegaskan bahawa kehadiran Ilahi menyucikan sesuatu tempat dan menarik segala kuasa luhur serta para pertapa suci ke arahnya, menjadikannya pusat semula jadi bagi penghormatan dan perilaku yang benar.

Verse 124

आदित्या वसवो रुद्रा जनार्दनमुपासते । शालग्राम इति ख्यातो विष्णुरद्भुतकर्मक:

Ghūlastya berkata: “Para Āditya, para Vasu, dan para Rudra menyembah Janārdana. Viṣṇu yang mengerjakan perbuatan-perbuatan menakjubkan itu masyhur di sini dengan nama ‘Śālagrāma’.”

Verse 125

राजेन्द्र! तदनन्तर नारायण-स्थानको जाय। भरतनन्दन! वहाँ भगवान्‌ विष्णु सदा निवास करते हैं। ब्रह्मा आदि देवता, तपोधन ऋषि, आदित्य, वसु तथा रुद्र भी वहाँ रहकर जनार्दनकी उपासना करते हैं। उस तीर्थमें अद्भुतकर्मा भगवान्‌ विष्णु शालग्रामके नामसे प्रसिद्ध हैं ।।

Ghūlastya berkata: “Wahai raja! Selepas itu datanglah tempat suci yang bernama Nārāyaṇa-sthāna. Wahai keturunan Bharata, di sana Tuhan Yang Mulia Viṣṇu bersemayam untuk selama-lamanya. Brahmā dan para dewa yang lain, para resi yang kaya dengan tapa, para Āditya, para Vasu dan para Rudra juga tinggal di sana dan menyembah Janārdana. Di tirtha itu, Viṣṇu yang mengerjakan perbuatan-perbuatan menakjubkan masyhur dengan nama Śālagrāma. Sesiapa yang mendekati Viṣṇu yang tidak binasa itu—Penguasa tiga alam dan pemberi anugerah—akan memperoleh pahala seperti hasil korban Aśvamedha dan pergi ke alam Viṣṇu.”

Verse 126

तत्रोदपानं धर्मज्ञ सर्वपापप्रमोचनम्‌ । समुद्रास्तत्र चत्वार: कूपे संनिहिता: सदा

Di sana ada sebuah perigi, wahai yang mengetahui dharma, yang membebaskan seseorang daripada segala dosa. Dan di dalam perigi itu juga, empat lautan dikatakan sentiasa hadir bersama-sama.

Verse 127

धर्मज्ञ! वहाँ एक कूप है, जो सब पापोंको दूर करनेवाला है। उसमें सदा चारों समुद्र निवास करते हैं ।।

Wahai yang mengetahui dharma! Di sana ada sebuah perigi yang menghapuskan segala dosa; di dalamnya, empat lautan dikatakan sentiasa bersemayam tanpa henti. Wahai raja, dengan menyentuh airnya seseorang tidak jatuh ke dalam nasib yang buruk. Dan dengan mendekati Rudra yang tidak binasa—Mahādeva, pemberi anugerah—seseorang menjadi berseri, laksana bulan yang bebas daripada selubung awan. Wahai tuan manusia, tempat itu jugalah ‘Tīrtha Mengingati Kelahiran Lampau’; mandi di situ menjadikan seseorang suci dan bening fikirannya—menyucikan tubuh dan jiwa.

Verse 128

विराजति यथा सोमो मेघैर्मुक्तो नराधिप । जातिस्मरमुपस्पृश्य शुचि: प्रयतमानस:

Wahai tuan manusia, sebagaimana bulan bersinar apabila terlepas daripada selubung awan, demikianlah seseorang menjadi berseri setelah mendekati tempat suci ini. Dengan mandi di tīrtha bernama Jātismara, seseorang menjadi suci, dengan minda yang terlatih dan disucikan. Berdiam di sini, manusia tidak jatuh ke dalam malang; dan dengan mendekati Mahādeva Rudra yang tidak binasa, pemberi anugerah, seseorang mencapai penyucian batin dan lahir.

Verse 129

जातिस्मरत्वमाप्रोति स्नात्वा तत्र न संशय: । माहेश्वरपुरं गत्वा अर्चयित्वा वृषध्वजम्‌

Ghūlastya berkata: “Dengan mandi di tempat suci itu, seseorang pasti memperoleh kuasa untuk mengingati kelahiran-kelahiran lampau—tiada keraguan. Dan dengan pergi ke Māheśvarapura, menyembah Tuhan yang berpanji Lembu (Śiva), serta berpuasa (upavāsa), seseorang mencapai segala tujuan yang diingini; tentang hal ini pun tidak ada sedikit pun keraguan.”

Verse 130

ईप्सिताल्लँभते कामानुपवासान्न संशय: । ततस्तु वामनं गत्वा सर्वपापप्रमोचनम्‌

Ghūlastya berkata: “Dengan berpuasa (upavāsa), seseorang pasti memperoleh hasrat yang dicari—tiada keraguan. Selepas itu, setelah pergi ke Vāmana-tīrtha yang membebaskan daripada segala dosa, hendaklah meneruskan perjalanan ziarah seterusnya.”

Verse 131

अभिगम्य हरिं देवं न दुर्गतिमवाप्नुयात्‌ । कुशिकस्याश्रमं गच्छेत्‌ सर्वपापप्रमोचनम्‌

Setelah mendekati Hari, Tuhan Ilahi, seseorang tidak akan jatuh ke dalam takdir yang buruk. Sesudah itu hendaklah ia pergi ke pertapaan Kuśika, tempat yang masyhur kerana membebaskan daripada segala dosa. Petikan ini menempatkan ziarah suci dan pemujaan sebagai penyucian etika: bakti yang tulus dan perjalanan ke tempat keramat dipersembahkan sebagai benteng daripada kemerosotan moral serta akibatnya.

Verse 132

कौशिकी तत्र गच्छेत महापापप्रणाशिनीम्‌ । राजसूयस्य यज्ञस्य फल प्राप्रोति मानव:

Di sana hendaklah seseorang pergi ke sungai Kauśikī, pemusnah dosa-dosa besar. Sesiapa yang pergi ke tebingnya dan mandi akan memperoleh pahala yang setara dengan korban suci Rājasūya.

Verse 133

ततो गच्छेत राजेन्द्र चम्पकारण्यमुत्तमम्‌ | तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्‌

Kemudian, wahai raja yang terbaik, hendaklah engkau menuju ke Campakāraṇya, rimba yang unggul. Dengan bermalam di sana hanya satu malam, wahai raja, si peziarah memperoleh pahala yang setara dengan sedekah seribu ekor lembu—demikianlah perjalanan suci dipuji kerana menggandakan kebajikan melalui pengembaraan yang berdisiplin dan persinggahan yang penuh hormat.

Verse 134

अथ ज्येछिलमासाद्य तीर्थ परमदुर्लभम्‌ । तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्‌,तत्पश्चात्‌ परम दुर्लभ ज्येष्लिलतीर्थमें जाकर एक रात निवास करनेसे मानव सहस्र गोदानका फल पाता है

Kemudian, setelah sampai ke tempat penyeberangan suci yang amat jarang ditemui bernama Jyeṣṭhila, sesiapa yang bermalam di sana satu malam dikatakan memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor lembu. Petikan ini menegaskan etika tīrtha dalam Mahābhārata: ziarah yang berdisiplin dan amalan penuh hormat di tempat suci dipersembahkan sebagai jalan yang ampuh untuk menghimpun pahala dharma.

Verse 135

तत्र विश्वेश्वरं दृष्टवा देव्या सह महाद्युतिम्‌ । मित्रावरुणयोलेंकानाप्रोति पुरुषर्षभ

Di sana, setelah menatap Tuhan alam semesta, yang bersinar dengan cahaya agung dan ditemani Sang Dewi, dia mencapai alam Mitra dan Varuṇa—wahai banteng di antara manusia. Petikan ini menegaskan bahawa penglihatan langsung terhadap Yang Ilahi, disertai rasa hormat, memuncak pada pencapaian rohani yang luhur dan pengakhiran yang benar.

Verse 136

कन्यासंवेद्यमासाद्य नियतो नियताशन:

Setelah mencapai suatu keadaan yang hanya dapat difahami melalui kesaksian sang gadis, dia tetap menahan diri, hidup berdisiplin, dan mengambil makanan sekadar yang ditetapkan.

Verse 137

मनो: प्रजापतेलोंकानाप्रोति पुरुषर्षभ । कन्यायां ये प्रयच्छन्ति दानमण्वपि भारत

Ghūlastya berkata: “Wahai banteng di antara manusia, sesiapa yang memberikan walau sekecil-kecil pemberian kepada seorang gadis akan mencapai alam-alam Manu, Tuhan segala makhluk. Wahai Bhārata, pemberian itu—meski sedikit—membuahkan pahala yang besar.”

Verse 138

तदक्षय्यमिति प्राहु#ऋषय: संशितव्रता: । पुरुषश्रेष्ठी इसके बाद नियमपूर्वक नियमित भोजन करते हुए तीर्थयात्रीको कन्यासंवेद्य नामक तीर्थमें जाना चाहिये। इससे वह प्रजापति मनुके लोक प्राप्त कर लेता है। भरतनन्दन! जो लोग कन्यासंवेद्यतीर्थमें थोड़ा-सा भी दान देते हैं

“Pemberian itu dikatakan tidak binasa,” ujar para resi yang teguh dalam ikrar dan disiplin. Dalam kisah ziarah suci ini, maksudnya jelas: walau sedekah itu kecil di tempat keramat, jika dilakukan dengan pengendalian diri dan niat yang benar, ia melahirkan pahala yang kekal, tidak luput ditelan waktu.

Verse 139

अश्वमेधमवाप्रोति विष्णुलोकं॑ च गच्छति । ये तु दानं॑ प्रयच्छन्ति निश्चीरासंगमे नरा:

Dia memperoleh pahala setara korban suci Aśvamedha dan pergi ke alam Viṣṇu. Orang-orang yang bersedekah di pertemuan sungai Niścīrā juga meraih buah yang luhur—mencapai keadaan surgawi yang bebas daripada penyakit dan dukacita. Di wilayah itu juga berdiri pertapaan Vasiṣṭha, masyhur di seluruh tiga alam.

Verse 140

ते यान्ति नरशार्दूल शक्रलोकमनामयम्‌ । तत्राश्रमो वसिष्ठस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुत:

“Wahai harimau di antara manusia, mereka pergi ke alam Śakra yang bebas daripada penyakit. Di sana berdiri pertapaan Vasiṣṭha, masyhur di seluruh tiga alam.”

Verse 141

तत्राभिषेकं कुर्वाणो वाजपेयमवाप्नुयात्‌ । देवकूटं समासाद्य ब्रह्मर्षिगणसेवितम्‌

Di sana, sesiapa yang melaksanakan upacara penahbisan (abhiseka) akan memperoleh pahala setara dengan korban suci Vājapeya. Setelah tiba di Devakūṭa—tempat suci yang sering diziarahi dan dimuliakan oleh para Brahmarṣi—maka dengan melaksanakan ritual yang benar di tanah keramat, seseorang meraih buah dharma yang menyucikan; kerana disiplin laku dan pergaulan dengan yang suci meninggikan martabat rohani.

Verse 142

अश्वमेधमवाप्रोति कुलं चैव समुद्धरेत्‌ । वहाँ स्नान करनेवाला मनुष्य वाजपेययज्ञका फल पाता है। तदनन्तर ब्रह्मर्षियोंसे सेवित देवकूट-तीर्थमें जाकर स्नान करे। ऐसा करनेवाला पुरुष अश्वमेध-यज्ञका फल पाता और अपने कुलका उद्धार कर देता है || १४१ $ || ततो गच्छेत राजेन्द्र कौशिकस्य मुने्हदम्‌

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang mandi di tempat suci itu memperoleh pahala seperti korban Vājapeya. Sesudah itu, wahai raja, hendaklah engkau pergi ke tīrtha Devakūṭa, yang dimuliakan dan sering diziarahi para Brahmarṣi, lalu mandi di sana. Dengan demikian seseorang meraih buah korban Aśvamedha dan menjadi sebab terangkatnya keturunannya. Kemudian, wahai raja yang utama, pergilah ke kolam mandi resi Kauśika—di situlah Viśvāmitra, putera Kuśika, mencapai siddhi yang tertinggi. Wahai wira, perhiasan wangsa Bharata, tinggallah sebulan di tīrtha itu di tebing sungai Kauśikī.”

Verse 143

यत्र सिद्धि परां प्राप्तो विश्वामित्रो5$थ कौशिक: । तत्र मासं वसेद्‌ वीर कौशिक्यां भरतर्षभ

Ghūlastya berkata: “Wahai raja yang gagah, banteng di antara kaum Bharata! Di tempat yang sama, tempat Viśvāmitra—putera Kuśika—mencapai siddhi tertinggi, hendaklah engkau tinggal selama sebulan di tebing sungai Kauśikī. Tinggal dengan disiplin di ford suci itu ditetapkan sebagai jalan penyucian dan pahala, menurut teladan kesempurnaan sang resi.”

Verse 144

अश्वमेधस्य यत्‌ पुण्यं तन्‍्मासेनाधिगच्छति । सर्वतीर्थवरे चैव यो वसेत महाह्दे

Ghūlastya berkata: “Apa jua pahala yang diperoleh daripada korban Aśvamedha, pahala yang sama dapat dicapai dalam masa sebulan—jika seseorang tinggal di tīrtha yang paling utama antara semua tīrtha, di tasik yang agung. Ajaran ini menegaskan bahawa kediaman yang ikhlas dan kehidupan yang berdisiplin di tīrtha yang mulia boleh menyamai buah upacara diraja yang besar.”

Verse 145

कुमारमभिगम्याथ वीराश्रमनिवासिनम्‌

Kemudian dia mendekati putera muda yang tinggal di pertapaan sang resi-wira, lalu berbicara kepadanya—membuka babak nasihat dan ajaran dalam kehidupan āśrama yang berdisiplin dan berteraskan dharma.

Verse 146

अग्निधारां समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुताम्‌

Setelah sampai ke Agnidhārā—yang termasyhur di tiga alam—penutur menunjuk kepada suatu tīrtha suci yang dipuja luas; tersirat bahawa mendekati tempat ziarah yang begitu masyhur itu sendiri sudah merupakan pahala, serta menjadi pintu menuju kelakuan benar dan penyucian diri.

Verse 147

अधिगम्य महादेवं वरदं विष्णुमव्ययम्‌,वहाँ वर देनेवाले महान्‌ देवता अविनाशी भगवान्‌ विष्णुके निकट जाकर उनका दर्शन और पूजन करे

Setelah mendekati dewa agung—Viṣṇu, Yang Kekal lagi Pemberi anugerah—hendaklah seseorang masuk ke hadirat-Nya, memandang-Nya, dan menyembah-Nya. Nasihat ini menegaskan bahawa pertolongan sejati dan kurnia yang benar dicari melalui bakti yang penuh hormat kepada Yang Ilahi, bukan melalui kekuatan semata-mata atau tuntutan hak.

Verse 148

पितामहसरो गत्वा शैलराजसमीपत: । तत्राभिषेकं कुर्वाणो हाग्निष्टोममवाप्रुयात्‌,गिरिराज हिमालयके निकट पितामहसरोवरमें जाकर स्नान करनेवाले पुरुषको अग्निष्टोमयज्ञका फल मिलता है

Ghūlastya berkata: “Setelah pergi ke tasik suci bernama Pitāmaha-saras berhampiran raja segala gunung (Himālaya), sesiapa yang melakukan mandi upacara di sana memperoleh pahala yang setara dengan korban suci Agniṣṭoma.” Petikan ini menegaskan etika Mahābhārata: ziarah yang tulus dan penyucian di tīrtha yang dimuliakan dapat mengurniakan buah rohani yang besar, mendorong disiplin dan iman, bukan sekadar pertunjukan lahiriah.

Verse 149

पितामहस्य सरस: प्रख्बुता लोकपावनी । कुमारधारा तत्रैव त्रिषु लोकेषु विश्रुता,पितामहसरोवरसे सम्पूर्ण जगत्‌को पवित्र करनेवाली एक धारा प्रवाहित होती है, जो तीनों लोकोंमें कुमारधाराके नामसे विख्यात है

Ghūlastya berkata: “Dari tasik Pitāmaha mengalir suatu arus yang perkasa, yang menyucikan segala alam. Aliran itulah, termasyhur di tiga alam, dipuji dengan nama Kumāradhārā.”

Verse 150

यत्र स्नात्वा कृतार्थो5स्मीत्यात्मानमवगच्छति । षष्ठकालोपवासेन मुच्यते ब्रह्म॒हत्यया

Di tempat suci itu, setelah mandi, seseorang menyedari dalam dirinya: “Aku telah mencapai tujuan.” Dengan berpuasa pada waktu keenam menurut ketetapan ketika berada di sana, seseorang dilepaskan bahkan daripada dosa berat brahma-hatyā (membunuh seorang brāhmaṇa).

Verse 151

ततो गच्छेत धर्मज्ञ तीर्थसेवनतत्पर: । शिखर वै महादेव्या गौयस्त्रिलोक्यविश्रुतम्‌,धर्मज्ञ! तदनन्तर तीर्थसेवनमें तत्पर मानव महादेवी गौरीके शिखरपर जाय, जो तीनों लोकोंमें विख्यात है

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, sesiapa yang tekun berziarah dari satu tīrtha ke tīrtha yang lain hendaklah menuju ke puncak Dewi Agung—puncak suci Gaurī yang termasyhur di seluruh tiga alam.

Verse 152

समारुहा[ नरश्रेष्ठ स्तनकुण्डेषु संविशेत्‌ । स्तनकुण्डमुपस्पृश्य वाजपेयफलं लभेत्‌,नरश्रेष्ठ उस शिखरपर चढ़कर मानव स्तनकुण्डमें स्नान करे। स्तनकुण्डमें अवगाहन करनेसे वाजपेययज्ञका फल प्राप्त होता है

Wahai yang terbaik antara manusia, setelah mendaki ke puncak itu, hendaklah ia masuk dan mandi di kolam-kolam yang dinamakan Stanakuṇḍa. Dengan menyentuh dan menyelam di Stanakuṇḍa, ia memperoleh pahala setara dengan korban suci Vājapeya.

Verse 153

तत्राभिषेकं कुर्वाण: पितृदेवार्चने रत: । हयमेधमवाप्रोति शक्रलोकं॑ च गच्छति,उस तीर्थमें स्नान करके देवताओं और पितरोंकी पूजा करनेवाला पुरुष अश्वमेधयज्ञका फल पाता और इन्द्रलोकमें पूजित होता है

Sesiapa yang melakukan upacara mandi suci (abhiṣeka) di tīrtha itu dan tekun memuja para dewa serta leluhur, memperoleh pahala setara dengan korban Aśvamedha dan pergi ke alam Śakra (Indra), dimuliakan di sana.

Verse 154

ताग्रारुणं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहित: । अश्वमेधमवाप्रोति ब्रह्मलोक॑ च गच्छति

Sesudah itu, seorang brahmacārin yang berdisiplin, teguh dan terkumpul fikirannya, apabila sampai ke tīrtha bernama Tāmra-Aruṇa, memperoleh pahala setara dengan korban Aśvamedha dan kemudian mencapai Brahmaloka.

Verse 155

नन्दिन्यां च समासाद्य कूपं देवनिषेवितम्‌ | नरमेधस्य यत्‌ पुण्यं तदाप्रोति नराधिप,नन्दिनीतीर्थमें देवताओंद्वारा सेवित एक कूप है। नरेश्वर! वहाँ जाकर स्नान करनेसे मानव नरमेधयज्ञका पुण्यफल प्राप्त करता है

Wahai raja, di Nandinī ada sebuah perigi yang sering diziarahi para dewa. Sesiapa yang sampai ke sana dan mandi di situ memperoleh pahala yang dikatakan setara dengan korban Naramedha.

Verse 156

कालिकासंगमे स्नात्वा कौशिक्यरुणयोर्गत: । त्रिरात्रोपोषितो राजन्‌ सर्वपापै: प्रमुच्यते,राजन्‌! कौशिकी-अरुणा-संगम और कालिका-संगममें स्नान करके तीन रात उपवास करनेवाला मनुष्य सब पापोंसे मुक्त हो जाता है

Wahai Raja, sesiapa yang mandi di pertemuan Sungai Kālikā, lalu pergi ke tempat pertemuan Kauśikī dan Aruṇā, kemudian berpuasa selama tiga malam, akan terlepas daripada segala dosa.

Verse 157

उर्वशीतीर्थमासाद्य तत: सोमाश्रमं बुध: । कुम्भकर्णाश्रमं गत्वा पूज्यते भुवि मानव:,तदनन्तर उर्वशीतीर्थ, सोमाश्रम और कुम्भ-कर्णाश्रमकी यात्रा करके मनुष्य इस भूतलपर पूजित होता है

Setelah sampai ke tīrtha suci Urvaśī dan kemudian ke pertapaan Soma, orang bijaksana itu meneruskan perjalanan ke pertapaan Kumbhakarṇa; dengan menempuh rangkaian ziarah ini, seseorang dimuliakan di muka bumi.

Verse 158

कोकामुखमुपस्पृश्य ब्रह्मचारी यतव्रत: । जातिस्मरत्वमाप्रोति दृष्टमेतत्‌ पुरातनै:

Sesiapa yang mandi di tīrtha Kokāmukha, sebagai brahmacārī yang berikrar dan berdisiplin, akan memperoleh daya mengingati kelahiran lampau. Hal ini telah disaksikan oleh orang-orang purba.

Verse 159

प्राइनदीं च समासाद्य कृतात्मा भवति द्विज: | सर्वपापविशुद्धात्मा शक्रलोक॑ च गच्छति

Ghūlastya berkata: “Apabila sampai ke Sungai Prāyaṇa, seorang dvija menjadi berdisiplin dan tenang batinnya. Setelah jiwanya disucikan daripada segala dosa, dia mencapai alam Śakra (Indra).”

Verse 160

प्राइनदीतीर्थमें जानेसे द्विज कृतार्थ हो जाता है। वह सब पापोंसे शुद्धचित्त होकर इन्द्रलोकमें जाता है ।।

Dengan pergi ke tīrtha Sungai Prāyaṇa, seorang dvija menjadi berhasil mencapai tujuan; dengan hati yang disucikan daripada segala dosa, dia pergi ke alam Indra. Dan lagi, seorang yang tekun menziarahi tīrtha, apabila sampai ke pulau suci Ṛṣabhadvīpa dan tīrtha penyuci Krauñca-nisūdana, lalu mandi di Sungai Sarasvatī, akan bersinar seolah-olah bersemayam di atas vimāna, kereta langit.

Verse 161

औद्दालकं महाराज तीर्थ मुनिनिषेवितम्‌ । तत्राभिषेकं कृत्वा वै सर्वपापै: प्रमुच्यते,महाराज! मुनियोंसे सेवित औद्यदालकतीर्थमें स्नान करके मनुष्य सब पापोंसे मुक्त हो जाता है

Ghūlastya berkata: “Wahai raja agung, ada sebuah tirta suci bernama Auddālaka, yang sering diziarahi dan dimuliakan oleh para resi. Sesiapa yang melakukan mandi upacara di sana, sesungguhnya dilepaskan daripada segala dosa.”

Verse 162

धर्मतीर्थ समासाद्य पुण्य ब्रह्मर्षिसेवितम्‌ । वाजपेयमवाप्रोति विमानस्थश्व पूज्यते,परम पवित्र ब्रह्मर्षिसेवित धर्मतीर्थमें जाकर स्नान करनेवाला मनुष्य वाजपेययज्ञका फल पाता और विमानपर बैठकर पूजित होता है

Dengan sampai ke Dharma-tīrtha—tirta suci yang amat mulia, diziarahi para Brahmarṣi—sesiapa yang mandi di sana memperoleh pahala setara korban suci Vājapeya; dan, duduk di atas vimāna, ia dimuliakan.

Verse 173

तत्‌ फलं तस्य भवति देव्याश्छन्देन भारत । भारत! तबसे उस देवीका “शाकम्भरी” ही नाम प्रसिद्ध हो गया। शाकम्भरीके समीप जाकर मनुष्य ब्रह्मचर्य पालनपूर्वक एकाग्रचित्त और पवित्र हो वहाँ तीन राततक शाक खाकर रहे तो बारह वर्षोतक शाकाहारी मनुष्यको जो पुण्य प्राप्त होता है

“Buah pahala itu juga akan diperolehnya menurut kehendak Sang Dewi, wahai Bhārata.” Sejak saat itu Dewi termasyhur dengan nama Śākambharī. Sesiapa yang mendekati Śākambharī, memelihara brahmacarya, dengan fikiran terpusat dan suci, tinggal di sana selama tiga malam dengan hanya memakan sayur-sayuran, maka dengan rahmat Dewi—dalam tiga hari sahaja—ia memperoleh pahala yang setara dengan orang yang berpegang pada diet sayuran selama dua belas tahun.

Verse 256

तत्र स्नात्वा नरव्यात्र न शोचति नराधिप । नरव्याप्र! नराधिप! वहाँ स्नान करके मनुष्य कभी शोकमें नहीं पड़ता

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, pemimpin manusia, setelah mandi di sana seseorang tidak akan jatuh ke dalam dukacita.”

Verse 533

एककालं निराहारो लोकानावसते शुभान्‌ | वीरप्रमोक्षतीर्थमें जाकर मनुष्य सब पापोंसे छुटकारा पा जाता है। भारत! कृत्तिका और मधघाके तीर्थमें जाकर मानव अग्निष्टोम और अतितरात्र यज्ञोंका फल पाता है। वहीं प्रात:-संध्याके समय परम उत्तम विद्यातीर्थमें जाकर स्नान करनेसे मनुष्य जहाँ-कहीं भी विद्या प्राप्त कर लेता है। जो सब पापोंसे छुड़ानेवाले महाश्रमतीर्थमें एक समय उपवास करके एक रात वहीं निवास करता है

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang makan sekali sahaja lalu berpuasa selepas itu, dan bermalam di Mahāśrama-tīrtha yang menghapus segala dosa, akan mencapai alam-alam yang mulia. Dengan pergi ke tirta bernama Vīrapramokṣa, seseorang dibebaskan daripada segala dosa. Wahai Bhārata, dengan menziarahi tempat suci Kṛttikā dan Madhgā, seseorang memperoleh pahala korban Agniṣṭoma dan Atirātra. Dan di sana juga, dengan mandi pada waktu fajar di Vidyā-tīrtha yang paling unggul, seseorang memperoleh ilmu di mana jua ia berada.”

Verse 683

पितृदेवार्चनपरो वाजपेयमवाप्नुयात्‌ । वहाँसे क्षीरवती नामक पुण्यतीर्थमें जाय

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang tekun berbakti dalam pemujaan kepada Para Leluhur (Pitṛ) dan para dewa akan memperoleh pahala seperti korban suci Vājapeya. Dari sana hendaklah ia pergi ke tempat penyeberangan suci bernama Kṣīravatī, suatu tirtha yang amat mulia, sering diziarahi oleh insan yang sangat murni. Setelah mandi suci di situ dan menumpukan diri untuk menghormati para dewa serta para leluhur, seseorang meraih buah pahala pelaksanaan upacara Vājapeya.”

Verse 733

अश्वमेधमवाप्रोति पुनाति च कुलं नर: । कुरुनन्दन! गोमतीके रामतीर्थमें स्नान करके मनुष्य अश्वमेधयज्ञका फल पाता और अपने कुलको पवित्र कर देता है

Ghūlastya berkata: “Wahai kebanggaan kaum Kuru! Dengan mandi suci di Rāma-tīrtha di sungai Gomatī, seseorang memperoleh pahala seperti korban Aśvamedha dan menyucikan keturunannya.”

Verse 793

प्राणानुत्सृज्य तत्रैव मोक्ष प्राप्नोति मानव: । कुरुश्रेष्ठ! अविमुक्त तीर्थमें जाकर तीर्थसेवी मनुष्य देवदेव महादेवजीका दर्शनमात्र करके ब्रह्महत्यासे मुक्त हो जाता है। वहीं प्राणोत्सर्ग करके मनुष्य मोक्ष प्राप्त कर लेता है

Ghūlastya berkata: “Wahai yang terbaik di antara kaum Kuru! Sesiapa yang pergi ke tirtha suci bernama Avimukta dan hidup di sana sebagai peziarah, akan terlepas daripada dosa brahmahatyā (membunuh Brahmana) hanya dengan memandang Mahādeva, Dewa segala dewa. Dan jika ia melepaskan nyawanya di situ juga, ia mencapai mokṣa, pembebasan.”

Verse 873

सर्वपापविशुद्धात्मा सोमलोकं व्रजेद्‌ ध्रुवम्‌ राजेन्द्र! वहाँसे लोकविख्यात धेनुतीर्थमें जाय। महाराज! वहाँ एक रात रहकर तिलकी गौका दान करे।- इससे तीर्थयात्री पुरुष सब पापोंसे शुद्धचित्त हो निश्चय ही सोमलोकमें जाता है

Ghūlastya berkata: “Wahai raja yang utama! Sesiapa yang jiwanya telah disucikan daripada segala dosa pasti menuju ke alam Soma (Somaloka). Dari sana, pergilah ke tirtha yang masyhur di dunia, Dhenutīrtha. Wahai Maharaja, tinggallah di situ selama satu malam, lalu dermakan seekor lembu yang bertanda biji wijen. Dengan amalan ini, peziarah menjadi suci hati, bersih daripada segala kesalahan, dan pasti mencapai alam surgawi Soma.”

Verse 1036

राजसूयाश्चदमेधाभ्यां फलं विन्दति मानव: । राजेन्द्र! तदनन्तर परम उत्तम ब्रह्मस्थानको जाय। महाराज! पुरुषोत्तम! वहाँ ब्रह्माजीके समीप जाकर मनुष्य राजसूय और अभश्वमेधयज्ञोंका फल पाता है

Ghūlastya berkata: “Seorang manusia memperoleh pahala korban Rājasūya dan Aśvamedha. Wahai raja yang utama, sesudah itu ia sampai ke Brahmasthāna, kediaman Brahmā yang paling luhur. Wahai Maharaja, wahai insan yang tertinggi, dengan menghadap Brahmā di sana, seseorang menerima buah pahala sepenuhnya bagi upacara Rājasūya dan Aśvamedha.”

Verse 1056

यक्षिण्यास्तु प्रसादेन मुच्यते ब्रह्म॒हत्यया । नरेश्वर! तदनन्तर तीर्थसेवी मनुष्य राजगृहको जाय। वहाँ स्नान करके वह कक्षीवान्‌के समान प्रसन्न होता है। उस तीर्थमें पवित्र होकर पुरुष यक्षिणीदेवीका नैवेद्य भक्षण करे। यक्षिणीके प्रसादसे वह ब्रह्महत्यासे मुक्त हो जाता है

Ghūlastya berkata: “Wahai raja, dengan rahmat Yakṣiṇī, seseorang dilepaskan daripada dosa brahmahatyā (membunuh seorang brāhmaṇa). Sesudah itu, seorang yang tekun menziarahi tīrtha akan sampai ke tempat bernama Rājagṛha. Setelah mandi di sana, hatinya menjadi gembira seperti Kakṣīvān. Setelah disucikan di tīrtha itu, hendaklah dia menjamah naivedya—persembahan suci kepada Dewi Yakṣiṇī. Dengan perkenan Yakṣiṇī, dia terbebas daripada beban brahmahatyā.”

Verse 1076

तत्रोष्य जननीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्‌ । भरतनन्दन! जो मणिनागका तीर्थप्रसाद (नैवेद्य

Ghūlastya berkata: “Wahai kesayangan keturunan Bharata, jika seseorang bermalam di sana walau satu malam, dia memperoleh pahala setara dengan buah sedekah seribu ekor lembu. Sesiapa yang menjamah prasāda tīrtha Maṇināga—seperti makanan yang telah disucikan dan caraṇāmṛta, air dari kaki dewa—tidak akan terkesan oleh bisa walaupun dipatuk ular.”

Verse 1213

पुण्डरीकमवाप्रोति विष्णुलोकं॑ च गच्छति । भरतकुलतिलक! वहाँ तीर्थोकी विख्यात श्रेणीको एक दुरात्मा असुर कूर्मरूप धारण करके हरकर लिये जाता था। राजन! यह देख सर्वशक्तिमान्‌ भगवान्‌ विष्णुने उस तीर्थश्रेणीका उद्धार किया। युधिष्ठिर! वहाँ उस तीर्थकोटिमें स्नान करना चाहिये। ऐसा करनेवाले यात्रीको पुण्डरीकयज्ञका फल मिलता है और वह विष्णुलोकको जाता है

Sesiapa yang melakukan upacara di sana memperoleh pahala korban Puṇḍarīka dan pergi ke alam Viṣṇu. Wahai perhiasan keturunan Bharata! Di tempat itu pernah ada gugusan tīrtha yang termasyhur, namun seorang asura yang jahat, mengambil rupa kura-kura, merampasnya dan membawanya pergi. Wahai raja, melihat hal itu, Tuhan Viṣṇu Yang Mahakuasa menyelamatkan rangkaian tīrtha suci tersebut. Maka, Yudhiṣṭhira, hendaklah seseorang mandi di himpunan besar tempat-tempat suci itu; peziarah yang berbuat demikian memperoleh buah Puṇḍarīka-yajña dan mencapai Viṣṇuloka.

Verse 1353

त्रिरात्रोपोषितस्तत्र अग्निष्टोमफलं लभेत्‌ | पुरुषरत्न! वहाँ पार्वतीदेवीके साथ महातेजस्वी भगवान्‌ विश्वेश्वरका दर्शन करनेसे तीर्थयात्रीकोी मित्र और वरुण-देवताके लोकोंकी प्राप्ति होती है

“Jika seseorang berpuasa di sana selama tiga malam, dia memperoleh pahala korban Agniṣṭoma. Wahai permata di antara manusia, dengan menyaksikan Tuhan Viśveśvara yang amat bercahaya bersama Dewi Pārvatī di tīrtha itu, seorang peziarah mencapai alam Mitra dan Varuṇa. Dan dengan berpuasa tiga malam di sana, dia menerima buah pelaksanaan Agniṣṭoma.”

Verse 1446

न दुर्गतिमवाप्नोति विन्देद्‌ बहु सुवर्णकम्‌ । ऐसा करनेसे एक मासमें ही अश्वमेधयज्ञका पुण्यफल प्राप्त हो जाता है। जो सब तीर्थो्में उत्तम महाह्ृदमें स्नान करता है वह कभी दुर्गतिको नहीं प्राप्त होता और प्रचुर सुवर्णराशि प्राप्त कर लेता है

Ghūlastya berkata: “Sesiapa yang mandi di tasik besar Mahāhṛda—yang dianggap terbaik antara semua tīrtha—tidak akan jatuh ke nasib yang buruk dan memperoleh emas yang melimpah. Dengan melakukan amalan ini, dalam tempoh sebulan sahaja seseorang mencapai pahala setara dengan korban Aśvamedha.”

Verse 1456

अश्वमेधमवाप्रोति नरो नास्त्यत्र संशय: । तदनन्तर वीराश्रमनिवासी कुमार कार्तिकेयके निकट जाकर मनुष्य अश्वमेधयज्ञका फल प्राप्त कर लेता है, इसमें संशय नहीं है

Ghulasthya berkata: “Seseorang memperoleh pahala korban suci Aśvamedha—tiada keraguan tentangnya. Sesudah itu, dengan mendekati Kumāra Kārtikeya yang bersemayam di Vīrāśrama, seseorang juga meraih buah upacara Aśvamedha; tentang hal ini tiada ketidakpastian.”

Verse 1463

तत्राभिषेकं कुर्वाणो हाग्निष्टोममवाप्नुयात्‌ । अग्निधारातीर्थ तीनों लोकोंमें विख्यात है। वहाँ जाकर स्नान करनेवाला पुरुष अग्निष्टोमयज्ञका फल पाता है

Sesiapa yang melaksanakan upacara pentahbisan (abhiseka) di sana dikatakan memperoleh pahala korban suci Agniṣṭoma. Titi suci bernama Agnidhārā masyhur di seluruh tiga alam; sesiapa yang pergi ke sana dan mandi akan meraih buah yajña Agniṣṭoma—mengajarkan bahawa ziarah yang tulus dan penyucian diri, dilakukan dengan iman serta pengendalian diri, dapat menganugerahkan ganjaran etika-rohani setara dengan ritual yang mahal.