Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

Rathaghoṣa–Saṃjñāna: Damayantī’s Inference and the Dispatch of the Envoy (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 71)

नृशंसं बत वैदर्भी भर्तृकामा तपस्विनी । मया क्षुद्रेण निकृता कृपणा पापबुद्धिना,“तपस्विनी एवं दीन विदर्भराजकुमारीको मुझ नीच एवं पापबुद्धि पुरुषने धोखा दिया है, इसीलिये वह ऐसा निष्ठछुर कार्य करनेको उद्यत हो गयी। संसारमें स्त्रीका चंचल स्वभाव प्रसिद्ध है। मेरा अपराध भी भयंकर है। सम्भव है मेरे प्रवाससे उसका हार्दिक स्नेह कम हो गया हो, अतः वह ऐसा भी कर ले

nṛśaṃsaṃ bata vaidarbhī bhartṛkāmā tapasvinī | mayā kṣudreṇa nikṛtā kṛpaṇā pāpabuddhinā ||

Bṛhadaśva berkata: “Aduhai, betapa kejam jalan yang terpaksa ditempuh puteri Vidarbha—yang mendambakan suami dan tekun bertapa! Ditipu olehku, insan yang hina dan berniat dosa, wanita malang itu telah dizalimi.”

नृशंसम्cruel (act/thing)
नृशंसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनृशंस
FormNeuter, Accusative, Singular
बतalas/indeed (exclamation)
बत:
TypeIndeclinable
Rootबत
वैदर्भीthe princess of Vidarbha (Damayantī)
वैदर्भी:
Karta
TypeNoun
Rootवैदर्भी
FormFeminine, Nominative, Singular
भर्तृकामाdesiring her husband
भर्तृकामा:
TypeAdjective
Rootभर्तृकाम
FormFeminine, Nominative, Singular
तपस्विनीascetic woman
तपस्विनी:
TypeNoun
Rootतपस्विन्
FormFeminine, Nominative, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormInstrumental, Singular
क्षुद्रेणby (one who is) base/mean
क्षुद्रेण:
Karana
TypeAdjective
Rootक्षुद्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
निकृताdeceived/cheated
निकृता:
TypeVerb
Rootनि√कृ (कृ)
FormFeminine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
कृपणाwretched/pitiable
कृपणा:
TypeAdjective
Rootकृपण
FormFeminine, Nominative, Singular
पापबुद्धिनाby (one) of sinful mind
पापबुद्धिना:
Karana
TypeNoun
Rootपापबुद्धि
FormMasculine, Instrumental, Singular

बृहृदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
V
Vaidarbhī (Damayantī)
V
Vidarbha