Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

धृतराष्ट्र–संजय संवादः

Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences

अज्ञातवासो वस्तव्यो भवद्धिर्भूतलेडनघ । वर्षे त्रयोदशे वीर तत्र त्वं क्षपयिष्यसि,“महाबाहो! तुमने अपने धैर्य (इन्द्रियसंयम)-के द्वारा ऋषियोंको भी पराजित कर दिया है। मानद! उर्वशीने जो तुम्हें शाप दिया है, वह तुम्हारे अभीष्ट अर्थका साधक होगा। अनघ! तुम्हें भूतलपर तेरहवें वर्षमें अज्ञातवास करना है। वीर! उर्वशीके दिये हुए शापको तुम उसी वर्षमें पूर्ण कर दोगे”

ajñātavāso vastavyo bhavadbhir bhūtale 'n-agha | varṣe trayodaśe vīra tatra tvaṃ kṣapayiṣyasi ||

Vaiśaṃpāyana berkata: “Wahai yang tidak berdosa, kamu harus tinggal di bumi dalam penyamaran. Pada tahun ketiga belas, wahai wira, di sanalah kamu akan menghabiskan setahun itu tanpa dikenali—lalu sempurnalah kesan sumpahan Urvaśī. Sesungguhnya, sumpahan yang tampak sebagai malang itu akan menjadi jalan untuk mencapai maksud yang kamu tuju.”

अज्ञातवासःliving incognito
अज्ञातवासः:
Karta
TypeNoun
Rootअज्ञातवास
FormMasculine, Nominative, Singular
वस्तव्यःto be dwelt (must be lived)
वस्तव्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootवस् (धातु) → वस्तव्य (तव्यत्-कृत्य)
FormMasculine, Nominative, Singular
भवद्भिःby you (honorific)
भवद्भिः:
Karana
TypePronoun
Rootभवत्
FormMasculine, Instrumental, Plural
भूतलेon the earth
भूतले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूतल
FormNeuter, Locative, Singular
अनघO sinless one
अनघ:
TypeNoun
Rootअनघ
FormMasculine, Vocative, Singular
वर्षेin the year
वर्षे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवर्ष
FormNeuter, Locative, Singular
त्रयोदशेthirteenth
त्रयोदशे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootत्रयोदश
FormNeuter, Locative, Singular
वीरO hero
वीर:
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootत्वद्
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षपयिष्यसिyou will complete/bring to an end
क्षपयिष्यसि:
TypeVerb
Rootक्षप् (धातु) → क्षपय (णिच्) → क्षपयिष्यति
FormSimple Future (लृट्), Second, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
U
Urvaśī
T
the curse (śāpa)
T
the thirteenth year (trayodaśa-varṣa)
E
earth/ground (bhūtala)

Educational Q&A

Adversity can become an instrument of dharma and success: what appears as a curse may, under self-control and right timing, serve one’s rightful aim. The verse frames enforced anonymity not as mere punishment but as a providential means to fulfil a destined requirement.

The narrator Vaiśaṃpāyana states that the hero must live incognito on earth during the thirteenth year, and that in that very year the consequence of Urvaśī’s curse will be completed—aligning the curse with the necessity of remaining unrecognized.