Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

धर्म उवाच उपपन्नो गुणैरेतै: स्वभावेनासि पाण्डव | भवान्‌ धर्म: पुनश्चैव यथोक्तं ते भविष्यति,धर्मराजने कहा--पाएबुपुत्र! तुम तो स्वयं धर्म-स्वरूप ही हो। अतः इन गुणोंसे तो स्वभावसे ही सम्पन्न हो। आगे भी तुम्हारे कथनानुसार तुममें ये सब धर्म बने रहेंगे

dharma uvāca | upapanno guṇair etaiḥ svabhāvenāsi pāṇḍava | bhavān dharmaḥ punaś caiva yathoktaṃ te bhaviṣyati ||

Dharma berkata: “Wahai Pāṇḍava, secara tabii engkau memang telah dikurniai segala kebajikan ini. Sesungguhnya engkau sendiri ialah Dharma yang menjelma; dan sebagaimana yang engkau ucapkan, sifat-sifat kebenaran itu akan terus bersemayam dalam dirimu.”

धर्मःDharma (the personified Dharma)
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
उपपन्नःendowed, possessed
उपपन्नः:
TypeAdjective
Rootउपपन्न (कृदन्त; उप + पद् → उपपद्/उपपन्न)
FormMasculine, Nominative, Singular
गुणैःwith qualities
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
एतैःwith these
एतैः:
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Plural
स्वभावेनby (your) nature
स्वभावेन:
Karana
TypeNoun
Rootस्वभाव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormPresent (लट्), 2nd, Singular, Parasmaipada
पाण्डवO Pandava
पाण्डव:
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypePronoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःDharma / righteousness
धर्मः:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain, further
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
एवindeed, certainly
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
उक्तम्said, spoken
उक्तम्:
TypeAdjective
Rootउक्त (कृदन्त; वच् → उक्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDative, Singular
भविष्यतिwill be, will come to be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
FormFuture (लृट्), 3rd, Singular, Parasmaipada

धर्म उवाच

D
Dharma (personified)
P
Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira)

Educational Q&A

True righteousness is not merely a performed duty but an inner disposition: when virtue arises from one’s svabhāva (inherent character), it becomes stable and enduring. Dharma affirms that Yudhiṣṭhira’s ethical qualities are natural to him and therefore will persist.

In the Vana Parva dialogue, Dharma addresses Yudhiṣṭhira directly, commending him as naturally endowed with the virtues under discussion and declaring him ‘Dharma’ in essence, assuring that these righteous qualities will remain in him as he has stated.