Previous Verse
Next Verse

Shloka 87

इन्द्रद्युम्नोपाख्यानम्

Indradyumna Upākhyāna: On Kīrti, Smṛti, and Restoration

क्रमश: संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते । हा तात हा सुतेत्येवं तदा वाच: सुदारुणा:,प्रायः लोग स्वदेश छोड़कर दूसरे देशों, दिशाओं, नगरों और गाँवोंका आश्रय लेंगे और हा तात! हा पुत्र! इत्यादि रूपसे अत्यन्त दुःखद वाणीमें एक-दूसरेको पुकारते हुए इस पृथ्वीपर विचरेंगे। युगान्तकालमें संसारकी यही दशा होगी। उस समय एक ही साथ समस्त लोकोंका भयंकर संहार होगा

kramaśaḥ saṁśrayiṣyanti yugānte paryupasthite | hā tāta hā sutety evaṁ tadā vācaḥ sudāruṇāḥ ||

Mārkaṇḍeya berkata: “Apabila penghujung zaman semakin mendekat, manusia akan sedikit demi sedikit mencari perlindungan di tempat lain—meninggalkan tanah air sendiri menuju wilayah, arah, kota dan desa yang lain. Pada ketika itu, sambil saling memanggil dengan suara yang amat memilukan—‘Aduhai ayah! Aduhai anakku!’—mereka akan merayau di atas bumi. Demikianlah keadaan dunia pada akhir yuga; pada saat itu, kebinasaan yang menggerunkan akan menimpa semua bangsa serentak.”

क्रमशःgradually, in sequence
क्रमशः:
TypeIndeclinable
Rootक्रमशस्
संश्रयिष्यन्तिthey will take refuge/resort
संश्रयिष्यन्ति:
Karta
TypeVerb
Rootसं-श्रि
FormLṛṭ (simple future), 3rd, plural, Parasmaipada
युगान्तेat the end of the age (yuga)
युगान्ते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुगान्त
Formmasculine, locative, singular
पर्युपस्थितेwhen (it) has arrived/come upon
पर्युपस्थिते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootपरि-उप-स्था
Formkta (past passive participle), masculine, locative, singular
हाalas! ah!
हा:
TypeIndeclinable
Rootहा
तातO father! (dear father!)
तात:
Sampradana
TypeNoun
Rootतात
Formmasculine, vocative, singular
हाalas! ah!
हा:
TypeIndeclinable
Rootहा
सुतेO son!
सुते:
Sampradana
TypeNoun
Rootसुत
Formmasculine, vocative, singular
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
एवम्in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
वाचःcries/utterances/voices
वाचः:
Karta
TypeNoun
Rootवाच्
Formfeminine, nominative, plural
सुदारुणाःmost dreadful, very pitiable
सुदारुणाः:
TypeAdjective
Rootसुदारुण
Formfeminine, nominative, plural

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya

Educational Q&A

The verse underscores the overwhelming power of Time (kāla) at the end of an age: social order collapses, people abandon their homes seeking safety, and familial bonds surface as cries of grief—highlighting impermanence and the fragility of worldly security.

Mārkaṇḍeya describes a yugānta scenario: widespread flight and wandering as people seek refuge, calling out in anguish for lost family members, culminating in a simultaneous, terrifying destruction affecting all communities.