Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Adhyāya 160: Dikpāla-Cosmography and the Sun’s Kālacakra (दिक्पाल-विश्ववर्णनम् तथा आदित्यस्य कालचक्रम्)

कच्चिद्‌ धौम्यस्त्वदाचारैर्न पार्थ परितप्यते । दानधर्मतपःशौचैरार्जवेन तितिक्षया,'पार्थ! तुम्हारे आचार-व्यवहारसे पुरोहित धौम्यजीको क्लेश तो नहीं पहुँचता है? कुन्तीनन्दन! कया तुम दान, धर्म, तप, शौच, सरलता और क्षमा आदिके द्वारा अपने बाप- दादोंके आचार-व्यवहारका अनुसरण करते हो? पाण्डुनन्दन! प्राचीन राजर्षि जिस मार्गसे गये हैं, उसीपर तुम भी चलते हो न?

kaccid dhaumyastvadācārair na pārtha paritapyate | dānadharmatapaḥśaucair ārjavena titikṣayā ||

Vaiśampāyana berkata: “Wahai Pārtha, adakah pendeta Dhaumya tidak tersiksa oleh tingkah lakumu? Wahai putera Kuntī, adakah engkau menegakkan jalan hidup warisan leluhur melalui kedermawanan, dharma, tapa, kesucian, kelurusan hati, dan kesabaran—meniti jalan yang dahulu dilalui para raja-ṛṣi zaman silam?”

कच्चित्whether?, I hope (that)...
कच्चित्:
TypeIndeclinable
Rootकच्चित्
Forminterrogative_particle
धौम्यःDhaumya (the priest)
धौम्यः:
Karta
TypeNoun
Rootधौम्य
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वत्from you / because of you
त्वत्:
Apadana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Ablative, Singular
आचारैःby (your) conduct/observances
आचारैः:
Karana
TypeNoun
Rootआचार
FormMasculine, Instrumental, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
Formnegation
पार्थO Partha (Arjuna)
पार्थ:
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Vocative, Singular
परितप्यतेis pained/afflicted
परितप्यते:
TypeVerb
Rootपरि-तप्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular, Passive
दानby giving/charity
दान:
Karana
TypeNoun
Rootदान
FormNeuter, Instrumental, Singular
धर्मby righteousness/duty
धर्म:
Karana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
तपःby austerity
तपः:
Karana
TypeNoun
Rootतपस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
शौचैःby purity/cleanliness
शौचैः:
Karana
TypeNoun
Rootशौच
FormNeuter, Instrumental, Plural
आर्जवेनby straightforwardness
आर्जवेन:
Karana
TypeNoun
Rootआर्जव
FormNeuter, Instrumental, Singular
तितिक्षयाby forbearance/patience
तितिक्षया:
Karana
TypeNoun
Rootतितिक्षा
FormFeminine, Instrumental, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dhaumya
P
Pārtha (Arjuna/son of Kuntī)
R
royal seers (rājarṣis) of old (implied)

Educational Q&A

Leadership and right living are measured by sustained virtues—generosity, dharma, austerity, purity, honesty, and forbearance—and by safeguarding those who depend on one’s conduct (here, the family priest). True nobility is to follow the time-tested path of the rājarṣis.

Vaiśampāyana reports a concerned inquiry addressed to Pārtha: whether his behavior is causing distress to Dhaumya, and whether he is maintaining the ancestral royal-ethical code through key virtues, as the ancient royal sages did.