Hanūmān’s Embrace, Counsel, and Promise to Amplify Bhīma’s Battle-Roar
Gandhamādana Continuation
हनूमानुवाच कृतं नाम युगं तात यत्र धर्म: सनातन: । कृतमेव न कर्तव्यं तस्मिन् काले युगोत्तमे,हनुमानजी बोले--तात! सबसे पहला कृतयुग है। उसमें सनातनधर्मकी पूर्ण स्थिति रहती है। उसका कृतयुग नाम इसलिये पड़ा है कि उस उत्तम युगके लोग अपना सब कर्तव्यकर्म सम्पन्न ही कर लेते थे। उनके लिये कुछ करना शेष नहीं रहता था (अतः “कृतम् एव सर्व शुभं यस्मिन् युगे” इस व्युत्पत्तिक अनुसार वह “कृतयुग” कहलाया)
Hanūmān uvāca: kṛtaṃ nāma yugaṃ tāta yatra dharmaḥ sanātanaḥ | kṛtam eva na kartavyaṃ tasmin kāle yugottame ||
Hanuman berkata: “Wahai anakku, zaman yang paling awal disebut Kṛta Yuga, ketika Sanātana Dharma—Dharma yang kekal—tegak dalam kekuatan sepenuhnya. Dalam yuga yang tertinggi itu, segala yang patut dilakukan telah pun disempurnakan; tiada kewajipan yang tertinggal—maka ia dinamakan ‘Kṛta’, yakni ‘zaman yang telah selesai’.”
भीम उवाच
The verse defines Kṛta Yuga as the era in which eternal Dharma is fully established and human duties are naturally fulfilled; moral life is ‘complete’, leaving no neglected obligations.
In the Bhīma–Hanuman encounter in the Vana Parva, Hanuman explains the nature of the yugas; here he characterizes the first age, Kṛta Yuga, as the highest period of complete righteousness and fulfilled duty.