Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

गन्धमादन-हिमवत्प्रयाणे युधिष्ठिर-भीमसंवादः

Yudhiṣṭhira–Bhīma Dialogue on the Gandhamādana–Himavat Ascent

सर्वे लालसभूता: सम तस्माद्‌ यास्यामहे सह । यद्यशक्‍्यो रथैर्गन्तुं शैलो5यं बहुकन्दर:,फिर सहदेवके, मेरे तथा द्रौपदीके लिये तो कहना ही क्या है? भारत! ये ब्राह्मणलोग चाहें तो यहाँसे लौट सकते हैं। समस्त सेवक, सारथि, रसोइये तथा हममेंसे और जिस- जिसको आप लौटाना उचित समझें-वे सभी जा सकते हैं। राक्षसोंसे भरे हुए इस पर्वतपर तथा ऊँचे-नीचे दुर्गम प्रदेशोंमें मैं आपको कदापि अकेला छोड़ना नहीं चाहता। नरश्रेष्ठ! यह परम सौभाग्यवती पतिव्रता राजकुमारी कृष्णा भी आपको छोड़कर लौटनेको कभी तैयार न होंगी। इसी प्रकार यह सहदेव भी आपमें सदा अनुराग रखनेवाला है, आपको छोड़कर कभी नहीं लौटेगा। मैं इसके मनकी बात जानता हूँ। महाराज! सव्यसाची अर्जुनको देखनेकी इच्छासे हम सभी लालायित हो रहे हैं; अत: सब साथ ही चलेंगे। राजन! अनेक कन्दराओंसे युक्त इस पर्वतपर यदि रथोंके द्वारा यात्रा सम्भव न हो तो हम पैदल ही चलेंगे। आप इसके लिये उदास न हों। जहाँ-जहाँ द्रौपदी नहीं चल सकेगी वहाँ-वहाँ मैं स्वयं इसे कंधेपर चढ़ाकर ले जाऊँगा

sarve lālasabhūtāḥ sma tasmād yāsyāmahe saha | yady aśakyo rathair gantum śailo 'yaṃ bahukandaraḥ ||

Bhīma berkata: “Kami semua dipenuhi kerinduan; maka kami akan pergi bersama-sama. Jika gunung ini yang penuh gua tidak dapat dilalui dengan kereta, kita akan berjalan kaki. Janganlah bimbang. Di mana-mana Draupadī tidak mampu berjalan, aku sendiri akan memikulnya di atas bahuku. Aku tidak mahu meninggalkan tuanku bersendirian di wilayah yang kasar, tidak rata, sukar ditempuh, dan dipenuhi rākṣasa ini. Kṛṣṇā, puteri yang amat bertuah dan setia sebagai pativrata, juga tidak akan rela pulang meninggalkan tuanku; dan Sahadeva, yang sentiasa berbakti kepada tuanku, tidak akan berpatah balik. Kita semua merindui untuk melihat Arjuna; sebab itu kita akan mengembara bersama.”

सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
लालस-भूताःhaving become eager/longing
लालस-भूताः:
Karta
TypeAdjective
Rootलालस + भूत
FormMasculine, Nominative, Plural
स्मindeed/just (emphatic particle)
स्म:
TypeIndeclinable
Rootस्म
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
यास्यामहेwe shall go
यास्यामहे:
TypeVerb
Rootया (गत्यर्थे)
FormSimple Future (Luṭ), First, Plural
सहtogether/with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
अशक्यःnot possible
अशक्यः:
TypeAdjective
Rootअशक्य
FormMasculine, Nominative, Singular
रथैःby chariots
रथैः:
Karana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Instrumental, Plural
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
TypeVerb
Rootगम्
FormInfinitive (Tumun)
शैलःmountain
शैलः:
TypeNoun
Rootशैल
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
बहु-कन्दरःhaving many caves/ravines
बहु-कन्दरः:
TypeAdjective
Rootबहु + कन्दर
FormMasculine, Nominative, Singular

भीम उवाच

B
Bhīma
S
Sahadeva
D
Draupadī (Kṛṣṇā)
A
Arjuna (Savyasācī)
R
ratha (chariot)
Ś
śaila (mountain)
K
kandara (caves/gorges)
R
rākṣasas

Educational Q&A

Shared responsibility and steadfast companionship: Bhīma frames dharma as not abandoning one’s leader or loved ones in danger, choosing collective effort and personal sacrifice (even carrying Draupadī) over comfort or convenience.

The Pāṇḍavas are preparing to travel through a rugged, cave-filled mountain region to meet Arjuna. Bhīma insists that everyone will go together; if chariots cannot pass, they will walk, and he will personally ensure Draupadī’s safety by carrying her when needed.