Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

कण्वोपदेशः—नश्वरबलविवेकः तथा मातलिगुणकेश्याः आख्यानारम्भः

Kaṇva’s Counsel on Impermanent Power; Opening of the Mātali–Guṇakeśī Narrative

अल्पीयांसं विशिष्ट वा तत्‌ ते राजन्‌ समाहितम्‌ | “राजन! आजसे फिर कभी घमंडमें आकर अपनेसे बड़े या छोटे किन्हीं राजाओंपर किसी प्रकार भी आक्षेप न करना। इस बातके लिये मैंने तुम्हें सावधान कर दिया ।। कृतप्रज्ञो वीतलोभो निरहंकार आत्मवान्‌,'भूपाल! तुम विनीतबुद्धि, लोभशूनन्‍्य, अहंकाररहित, मनस्वी, जितेन्द्रिय, क्षमाशील, कोमलस्वभाव और सौम्य होकर प्रजाका पालन करो। फिर कभी दूसरोंके बलाबलको जाने बिना किसीपर आक्षेप न करना

alpīyāṁsaṁ viśiṣṭa vā tat te rājan samāhitam | kṛtaprajño vītalobho nirahaṅkāra ātmavān ||

Rama berkata: “Wahai Raja, simpanlah ini teguh dalam hati: mulai hari ini, jangan sekali-kali kerana angkuh engkau melemparkan celaan kepada mana-mana raja—sama ada lebih rendah daripadamu atau lebih tinggi daripadamu. Aku menasihatkanmu demi kebaikanmu. Jadilah insan yang teguh pertimbangan, bebas daripada tamak, tanpa ego, dan menguasai diri; perintahlah rakyat dengan rendah hati dan menahan diri, dan jangan menyalahkan orang lain sebelum mengetahui kekuatan dan kelemahan mereka yang sebenar.”

अल्पीयांसम्a smaller (one)
अल्पीयांसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअल्पीयस् (अल्प + ईयस्)
FormMasculine, Accusative, Singular
विशिष्टम्a superior/distinguished (one)
विशिष्टम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविशिष्ट (वि-शिष् + क्त)
FormMasculine, Accusative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
तेto you/for you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative/Genitive, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
समाहितम्well-settled/clearly stated (as advice)
समाहितम्:
TypeAdjective
Rootसमाहित (सम्-आ-धा + क्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular

राम उवाच

R
Rama
K
King (addressed as rājan)

Educational Q&A

A ruler should abandon pride and refrain from criticizing or challenging other kings without understanding their real capacity; true kingship rests on humility, self-control, freedom from greed, and steady judgment.

Rama addresses a king with a direct admonition: he cautions him against arrogant reproach of other rulers and instructs him to cultivate virtues—prudence, non-greed, egolessness, and self-mastery—while protecting and governing his subjects.