Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Chapter 49: Sañjaya’s Enumeration of the Pāṇḍava Coalition (पाण्डवसैन्यसमागम-वर्णनम्)

य: स काशिपती राजा वाराणस्यां महारथ: । स तेषामभवद्‌ योद्धा तेन वस्ते5भ्ययुज्जत,काशिदेशके अधिपति महारथी नरेश जो वाराणसीपुरीमें रहते हैं, पाण्डवोंकी ओरसे युद्ध करनेको तैयार हैं। उनको साथ लेकर पाण्डव आपलोगोंपर आक्रमण करनेके लिये तैयार हैं

yaḥ sa kāśipatī rājā vārāṇasyāṃ mahārathaḥ | sa teṣām abhavad yoddhā tena vo 'bhyayujyata ||

Sañjaya berkata: “Raja itu, penguasa Kāśī, seorang pahlawan kereta perang agung yang bersemayam di Vārāṇasī, telah menjadi pejuang di pihak mereka. Bersamanya, mereka sedang bersiap untuk menyerang kamu.”

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
काशिपतिःlord of Kāśī
काशिपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootकाशि-पति
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वाराणस्याम्in Vārāṇasī
वाराणस्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवाराणसी
FormFeminine, Locative, Singular
महारथःgreat chariot-warrior
महारथः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तेषाम्of them / for them
तेषाम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
अभवत्became / was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
योद्धाfighter, warrior
योद्धा:
Karta
TypeNoun
Rootयोद्धृ
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनby him / with him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
वःof you (pl.)
वः:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
अभ्ययुज्जतattacked / advanced against
अभ्ययुज्जत:
TypeVerb
Rootयुज् (युध्-अर्थे) + अभि
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kāśī (Kāśi-deśa)
K
Kāśīpati (king of Kāśī)
V
Vārāṇasī

Educational Q&A

The verse highlights how dharma in a royal conflict is shaped not only by personal claims but also by alliances and responsibilities: powerful rulers choose sides, and their choices intensify the ethical and political stakes of war.

Sañjaya informs Dhṛtarāṣṭra that the Kāśī king, a renowned mahāratha residing in Vārāṇasī, has aligned with the opposing side and, with his support, they are readying an assault—indicating growing military consolidation.