Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Udyoga-parva Adhyāya 28: Dharmādharmalakṣaṇa in Āpad

Crisis-Discernment of Right and Wrong

कर्मणा<<हु: सिद्धिमेके परत्र हित्वा कर्म विद्यया सिद्धिमेके । नाभुज्जानो भक्ष्यभोज्यस्य तृप्येद्‌ विद्वानपीह विदहितं ब्राह्म॒णानाम्‌,कोई तो (गृहस्थाश्रममें रहकर) कर्मयोगके द्वारा ही परलोकमें सिद्धि-लाभ होनेकी बात बताते हैं,- दूसरे लोग कर्मको त्यागकर ज्ञानके द्वारा ही सिद्धि (मोक्ष)-का प्रतिपादन करते हैं। विद्वान्‌ पुरुष भी इस जगत्‌में भक्ष्य-भोज्य पदार्थोको भोजन किये बिना तृप्त नहीं हो सकता, अतएव दिद्वान्‌ ब्राह्मणके लिये भी क्षुधानिवृत्तिके लिये भोजन करनेका विधान है

karmaṇā huḥ siddhim eke paratra hitvā karma vidyayā siddhim eke | nābhujjāno bhakṣyabhojyasya tṛpyed vidvān apīha vihitaṃ brāhmaṇānām ||

Vāyu berkata: “Ada yang menyatakan bahawa kesempurnaan di alam kemudian dicapai melalui tindakan; yang lain mengajarkan bahawa kesempurnaan diperoleh melalui pengetahuan setelah meninggalkan tindakan. Namun seorang yang berilmu di dunia ini pun tidak akan puas tanpa memakan apa yang layak dimakan dan dinikmati. Oleh itu, bagi para Brāhmaṇa juga, makan itu diperintahkan sebagai cara menghilangkan lapar.”

कर्मणाby action
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सिद्धिम्attainment, success
सिद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
एकेsome (people)
एके:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Plural
परत्रin the other world, hereafter
परत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपरत्र
हित्वाhaving abandoned
हित्वा:
TypeVerb
Rootहा (जहाति)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
कर्मaction (ritual duty)
कर्म:
Karma
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Accusative, Singular
विद्ययाby knowledge
विद्यया:
Karana
TypeNoun
Rootविद्या
FormFeminine, Instrumental, Singular
सिद्धिम्attainment, perfection
सिद्धिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसिद्धि
FormFeminine, Accusative, Singular
एकेsome (others)
एके:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
अभुज्जानःone who is not eating (not partaking)
अभुज्जानः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभुज्जान (from √भुज्/√भुज्?; participial stem used in epic)
Formशानच्/आनच् (present active participle, epic form), Masculine, Nominative, Singular
भक्ष्यभोज्यस्यof eatables and foods (things to be eaten/consumed)
भक्ष्यभोज्यस्य:
TypeNoun
Rootभक्ष्य-भोज्य
FormNeuter, Genitive, Singular
तृप्येत्would be satisfied
तृप्येत्:
TypeVerb
Root√तृप्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Atmanepada
विद्वान्a learned man
विद्वान्:
Karta
TypeNoun
Rootविद्वस्
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
इहhere (in this world)
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
विदहितम्prescribed, enjoined
विदहितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवि-√धा (विधत्ते) / विधा; past passive participle
Formक्त (past passive participle), Neuter, Accusative, Singular
ब्राह्मणानाम्of Brahmins
ब्राह्मणानाम्:
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Genitive, Plural

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
B
Brāhmaṇas

Educational Q&A

The verse contrasts two paths—attainment through action (karma) and attainment through knowledge (vidyā/jñāna)—and then grounds the discussion in practical dharma: regardless of learning, embodied life requires food, so śāstra permits and prescribes eating (even for Brahmins) to relieve hunger.

Vāyu (the wind-god) is speaking and offering a dharma-oriented reflection: debates about renunciation versus action must still account for basic human necessities, and religious discipline is not meant to deny legitimate bodily maintenance.