Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

भीष्मधृतराष्ट्रसंवादः — पाण्डवबलप्रशंसा

Bhishma–Dhritarashtra Dialogue: Appraisal of Pandava Strength

असंख्येयगुणो वीर: प्रहर्ता दारुणद्ुति: । दण्डपाणिरिवासहा: कालवत्‌ प्रचरिष्यति,इस वीरमें असंख्य गुण हैं। यह प्रहार करनेमें कुशल और भयंकर तेजसे सम्पन्न है; अतः दण्डधारी कालके समान असह्ा होकर युद्धभूमिमें विचरण करेगा

asaṅkhyeyaguṇo vīraḥ prahartā dāruṇadyutiḥ | daṇḍapāṇir ivāsahaḥ kālavat pracariṣyati ||

Bhīṣma berkata: “Wira ini memiliki kebajikan yang tidak terhitung. Mahir menghentam dan bersinar dengan cahaya yang menggerunkan; dia akan merayau di medan perang seperti Masa itu sendiri—tidak mengalah dan tidak tertahan—sambil menggenggam tongkat hukuman.”

असंख्येयगुणःhaving innumerable virtues
असंख्येयगुणः:
Karta
TypeAdjective
Rootअसंख्येय-गुण
FormMasculine, Nominative, Singular
वीरःhero, warrior
वीरः:
Karta
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रहर्ताstriker, attacker
प्रहर्ता:
Karta
TypeNoun
Rootप्र-हृ (धातु) → प्रहर्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
दारुणद्युतिःof dreadful splendor
दारुणद्युतिः:
Karta
TypeAdjective
Rootदारुण-द्युति
FormMasculine, Nominative, Singular
दण्डपाणिःstaff-in-hand (Yama/Death)
दण्डपाणिः:
Karta
TypeNoun
Rootदण्ड-पाणि
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
असहःirresistible, unendurable
असहः:
Karta
TypeAdjective
Rootअसह
FormMasculine, Nominative, Singular
कालवत्like Time/Death
कालवत्:
TypeIndeclinable
Rootकालवत्
प्रचरिष्यतिwill roam/move about
प्रचरिष्यति:
TypeVerb
Rootप्र-चर्
FormSimple Future (Luṭ), Third, Singular, Parasmaipada

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
Kāla (Time/Death)
D
Daṇḍa (rod of punishment)
B
battlefield (yuddhabhūmi)

Educational Q&A

The verse frames martial prowess within a moral-political idea: daṇḍa (punitive authority) is a force that, when embodied by a powerful warrior, becomes inexorable like Kāla. It highlights how overwhelming power in war can function as an instrument of inevitable consequence—rewarding and punishing through the outcomes of battle.

Bhishma is describing a particular hero’s battlefield nature—countless virtues, deadly striking ability, and terrifying brilliance—predicting that he will move through the war like Time/Death itself, unstoppable and punitive, dominating the field.