अभिमन्युविलापः (Abhimanyu-vilāpa) — Uttarā’s lament, observed and framed by Gandhārī
विराटको उन विहंगमोंद्वारा नोचे जाते देख कजरारी आँखोंवाली उनकी रानियाँ आतुर हो-होकर उन्हें हटानेकी चेष्टा करती हैं, पर हटा नहीं पाती हैं ।। आसामातपततप्तानामायासेन च योषिताम् | श्रमेण च विवर्णानां वकत्राणां विप्लुतं वपु:,इन युवतियोंके मुखारविन्द धूपसे तप गये हैं, आयास और परिश्रमसे उनके रंग फीके पड़ गये हैं
āśāmātapataptānām āyāsena ca yoṣitām | śrameṇa ca vivarṇānāṁ vaktrāṇāṁ viplutaṁ vapuḥ ||
Vaiśampāyana berkata: Melihat Raja Virāṭa dikoyak oleh burung-burung itu, para permaisuri baginda yang bermata hitam bergegas cuba menghalaunya, namun tidak mampu. Wajah-wajah muda bak teratai itu hangus dipanggang matahari; kerana susah payah dan keletihan, seri mereka pudar, sehingga rupa tubuh mereka menjadi rosak dan tidak teratur. Pemandangan ini menegaskan ketidakberdayaan para wanita dalam sisa perang, ketika usaha mereka sendiri pun ditenggelami keadaan.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights the tangible, bodily toll of catastrophe on innocent people—especially women in the war’s aftermath—inviting compassion and ethical reflection on the real human cost of violence beyond the battlefield.
Vaiśampāyana describes women who, in distress and agitation, have been exposed to harsh sunlight and have exerted themselves; their faces are sunburnt and their complexions have turned pale from fatigue, making their appearance visibly disordered.