Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Yuddha-yajña-vyākhyāna (The Battle as Sacrifice): Ambarīṣa–Indra Saṃvāda

सास्य वेदिस्तदा यज्ञै्नित्यं वेदास्त्रयो5ग्नय: । जब अपनी सेना तथा शत्रुसेना एक-दूसरेके सामने व्यूह बनाकर उपस्थित होती है, उस समय दोनोंमेंसे जिसके सम्मुख केवल जनशून्य आकाश रह जाता है, वह निर्जन आकाश ही उस वीरके लिये युद्ध-यज्ञकी वेदी है। उस स्थानपर मानो सदा यज्ञ होता है तथा तीनों वेद और त्रिविध अग्नि सदा ही प्रतिष्ठित रहते हैं ।। यस्तु योध: परावृत्त: संत्रस्तो हन्यते परै:

sāsya vedis tadā yajnaiḥ nityaṃ vedās trayo 'gnayaḥ | yastu yodhaḥ parāvṛttaḥ saṃtrasto hanyate paraiḥ ||

Ambarīṣa berkata: “Apabila bala tentera sendiri dan bala tentera musuh tersusun berhadapan, maka bagi pahlawan yang di hadapannya tinggal ruang kosong tanpa manusia, ruang kosong itulah vedi—altar—bagi ‘yajña peperangan’nya. Di situ seolah-olah korban sentiasa berlangsung, dan tiga Veda serta tiga api suci tetap tegak didirikan. Tetapi pejuang yang berpaling kerana takut akan ditumpaskan oleh musuh.”

साthat (she/it)
सा:
Karta
TypeAdjective
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
अस्यof this (one)
अस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
वेदिःaltar
वेदिः:
Karta
TypeNoun
Rootवेदी
FormFeminine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
यज्ञैःby/with sacrifices
यज्ञैः:
Karana
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Instrumental, Plural
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनित्य
वेदाःVedas
वेदाः:
Karta
TypeNoun
Rootवेद
FormMasculine, Nominative, Plural
त्रयःthree
त्रयः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
अग्नयःfires
अग्नयः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Plural
यःwho
यः:
Karta
TypeAdjective
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
योधःwarrior
योधः:
Karta
TypeNoun
Rootयोध
FormMasculine, Nominative, Singular
परावृत्तःturned back/retreated
परावृत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरावृत्त
FormMasculine, Nominative, Singular
संत्रस्तःterrified
संत्रस्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंत्रस्त
FormMasculine, Nominative, Singular
हन्यतेis killed
हन्यते:
TypeVerb
Rootहन्
FormPresent, Passive, Third, Singular
परैःby others (enemies)
परैः:
Karana
TypeAdjective
Rootपर
FormMasculine, Instrumental, Plural

अम्बरीष उवाच

A
Ambarīṣa
V
vedi (sacrificial altar)
Y
yajña (sacrifice)
T
the three Vedas
T
the three fires (trividha agni)

Educational Q&A

The verse frames righteous battle (for a kṣatriya) as a solemn sacrifice: the warrior’s forward-facing space is his altar, and steadfastness is demanded. Retreat born of fear is condemned, implying that courage and duty sustain dharma, while panic and turning back lead to ruin.

Ambarīṣa describes the moment when armies stand in formation facing each other. He uses yajña imagery—altar, Vedas, and fires—to sacralize the warrior’s stance at the front, then contrasts it with the fate of a frightened fighter who turns back and is killed by the enemy.