Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Rājapurohita-lakṣaṇa and Purūravas–Vāyu Saṃvāda

Varṇa, Sovereignty, and Abhaya-dāna

साधारण अवस्थामें प्रत्येक मनुष्यका मन शब्द, स्पर्श, रूप, रस और गन्धमें आनन्दका अनुभव करता है; परंतु भयभीत मनुष्यको उन सभी भोगोंमें कोई सुख नहीं मिलता है, इसलिये जो अभयदान करनेवाला है, उसीको महान्‌ फलकी प्राप्ति होती है; क्योंकि तीनों लोकोंमें प्राणदानके समान दूसरा कोई दान नहीं है ।। इन्द्रो राजा यमो राजा धर्मो राजा तथैव च । राजा बिभर्ति रूपाणि राज्ञा सर्वमिदं धृतम्‌,राजा इन्द्र है, राजा यमराज है तथा राजा ही धर्मराज है। राजा अनेक रूप धारण करता है और राजाने ही इस सम्पूर्ण जगत्‌को धारण कर रखा है

sādhāraṇāvasthāyāṁ pratyekaṁ manuṣyasya manaḥ śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandheṣu ānandaṁ anubhavati; bhayabhītas tu manuṣyaḥ sarveṣu teṣu bhogeṣu sukhaṁ na vindati; tasmād abhaya-dāyī mahān phalaṁ prāpnoti, yataḥ trailokye prāṇa-dāna-samo ’nyaḥ dāna-viśeṣo nāsti. indro rājā yamo rājā dharmo rājā tathaiva ca; rājā bibharti rūpāṇi, rājñā sarvam idaṁ dhṛtam.

Dalam keadaan biasa, fikiran setiap manusia menikmati bunyi, sentuhan, rupa, rasa dan bau; tetapi apabila ketakutan menguasai, semua kenikmatan itu tidak lagi membawa bahagia. Maka pemberi abhaya (ketiadaan takut) memperoleh ganjaran besar, kerana dalam tiga alam tiada sedekah yang menyamai sedekah nyawa. Raja itu Indra; raja itu Yama; raja itu juga Dharma. Raja menyandang banyak rupa, dan oleh raja jugalah seluruh dunia ini ditegakkan.

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
यमःYama
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःDharma
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus/so; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
and
:
TypeIndeclinable
Root
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
बिभर्तिbears/sustains/assumes
बिभर्ति:
TypeVerb
Rootभृ
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
रूपाणिforms/appearances
रूपाणि:
Karma
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Accusative, Plural
राज्ञाby the king
राज्ञा:
Karana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
सर्वम्all/entire
सर्वम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Singular
इदम्this
इदम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
धृतम्borne/sustained/held up
धृतम्:
TypeVerb
Rootधृ
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular

ऐल उवाच

I
Indra
Y
Yama
D
Dharma (Dharmarāja)
R
Rājā (the King)

Educational Q&A

Fear destroys the capacity to enjoy even ordinary sense-pleasures; therefore, granting safety and fearlessness—ultimately saving life—is presented as the highest form of giving. The verse also elevates righteous kingship as a cosmic support, equating the king’s role with Indra (sovereignty), Yama (punishment/justice), and Dharma (law/righteousness).

Aiḷa speaks while discussing dharma in the Śānti Parva, emphasizing the supreme merit of protecting others from fear and death. He then turns to the political-ethical frame: the king embodies multiple divine functions and upholds the world through governance, protection, and justice.