Previous Verse
Next Verse

Shloka 70

योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः

Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction

नाभ्यवर्तन्त नास्तिक्याद्‌ वर्तन्त: सम्भवेष्वपि | कितने ही दानव पूर्वकालमें अपने पूर्वजोंद्वारा सुयोग्य ब्राह्मणोंको दानके रूपमें दी हुई जागीरें नास्तिकताके कारण उनके पास रहने नहीं देते हैं यद्यपि वे अन्य सम्भव उपायोंसे जीवन-निर्वाह कर सकते हैं तथापि उस दिये हुए दानको छीन लेते हैं ।। ६९ $ ।। मित्रेणाभ्यर्थितं मित्रमर्थसंशयिते क्वचित्‌

nābhyavartanta nāstikyād vartantaḥ sambhaveṣv api |

Śakra berkata: “Kerana kekufuran, mereka tidak membenarkan para pemilik yang berhak terus tinggal dalam pegangan mereka, walaupun mereka sendiri boleh menyara hidup dengan cara lain yang munasabah. Maka pada zaman dahulu ramai Dānava, didorong oleh ketidakberagamaan, merampas kembali tanah anugerah yang telah diberikan oleh nenek moyang mereka dengan sewajarnya kepada brāhmaṇa yang layak sebagai derma.”

not
:
TypeIndeclinable
Root
अभ्यवर्तन्तthey did not return / did not come back
अभ्यवर्तन्त:
TypeVerb
Rootअभि√वृत्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, plural, Ātmanepada
नास्तिक्यात्from/owing to atheism
नास्तिक्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनास्तिक्य
Formneuter, ablative, singular
वर्तन्तःexisting, living, subsisting
वर्तन्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootवर्तन्त् (वृत्-धातोः शतृ-प्रत्ययान्तः)
Formmasculine, nominative, plural
सम्भवेषुin (other) possible means/resources
सम्भवेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसम्भव
Formmasculine, locative, plural
अपिeven, although
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि

शक्र उवाच

Ś
Śakra (Indra)
D
Dānavas
B
Brāhmaṇas
D
dāna (gift/endowment)
J
jāgīr (land grant/endowed estate; contextual gloss)

Educational Q&A

A gift—especially a rightful endowment to worthy recipients—should not be reclaimed out of greed or irreligion. Even when one has other means of livelihood, violating dāna-dharma by seizing back what was given is portrayed as a moral failure rooted in nāstikya.

Indra (Śakra), while instructing on dharma, cites an example from earlier times: certain Dānavas, despite having alternative ways to live, would not let Brāhmaṇas retain ancestral land-grants and would forcibly take back those donations, illustrating the social harm caused by unbelief and adharma.