Previous Verse
Next Verse

Shloka 111

ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana

River-of-Saṃsāra Metaphor

आनुशंस्यं परो धर्मो हानुक्रोशश्व मे त्वयि । मोक्ष्यन्ते वारुणा: पाशास्तवेमे कालपर्ययात्‌,किसीके प्रति क्रूरतापूर्ण बर्ताव न करना सबसे बड़ा धर्म है। तुम्हारे ऊपर मेरा पूर्ण अनुग्रह है। कुछ समय बीतनेपर तुम्हें बाँधनेवाले ये वरुणदेवताके पाश अपने आप ही तुम्हें छोड़ देंगे

ānuśaṃsyaṃ paro dharmo hānukrośaś ca me tvayi | mokṣyante vāruṇāḥ pāśās taveme kālaparyayāt ||

Belas kasihan dan tidak mencederakan adalah dharma yang tertinggi; dan engkau mendapat seluruh perkenan serta simpati daripadaku. Pada waktunya kelak, jerat-jerat Varuṇa yang mengikatmu ini akan melonggar dan melepaskanmu dengan sendirinya.

आनुशंस्यम्kindness, compassion
आनुशंस्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootआनुशंस्य (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
परःhighest, supreme
परः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
धर्मःdharma, duty, righteousness
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अहंI
अहं:
Karta
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Nominative, Singular
अनुक्रोशःcompassion, pity
अनुक्रोशः:
Karta
TypeNoun
Rootअनुक्रोश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
मेof me, my
मे:
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Genitive, Singular
त्वयिin/with regard to you
त्वयि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Locative, Singular
मोक्ष्यन्तेwill be released / will loosen
मोक्ष्यन्ते:
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
FormFuture (Luṭ), 3rd, Plural, Ātmanepada
वारुणाःof Varuṇa, Varuṇa's
वारुणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootवारुण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
पाशाःnooses, bonds
पाशाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
तवof you, your
तव:
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Genitive, Singular
इमेthese
इमे:
Karta
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
कालपर्ययात्from the lapse/turning of time; in due course
कालपर्ययात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकालपर्यय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
Varuṇa
P
pāśa (noose/bond)

Educational Q&A

Bhishma elevates ānuśaṃsya (benevolence/non-cruelty) and anukrośa (compassion) as the supreme dharma, implying that ethical greatness is measured by restraint from cruelty and active kindness toward others.

Bhishma consoles the addressed person, assuring them of his goodwill and stating that the Varuṇa-associated bonds (pāśas) restraining them will, with the passage and turning of time, naturally fall away and release them.