Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

दमप्रशंसा — Praise of Self-Restraint

Dama

रमत्ययं यथा स्वप्रे मनसा देहवानिव । कर्मगर्भर्गुणैदेही गर्भे तदुपलभ्यते,जैसे स्वप्लावस्थामें यह जीव मनके द्वारा ही दूसरा शरीर धारण करके क्रीडा करता है, उसी प्रकार वह कर्मगर्भित गुणोंद्वारा गर्भमें उपलब्ध होता है

ramaty ayaṃ yathā svapne manasā dehavān iva | karmagarbhair guṇair dehī garbhe tad upalabhyate ||

Bhishma berkata: “Sebagaimana dalam mimpi, diri ini seakan-akan mengambil tubuh yang lain melalui minda semata-mata lalu bersuka-ria di dalamnya, demikian juga makhluk berjasad itu ditanggapi dalam rahim—dibentuk dan dibawa ke hadapan oleh sifat-sifat (guṇa) yang sarat dengan benih perbuatan lampau (karma).”

रमतिsports/enjoys
रमति:
TypeVerb
Rootरम्
FormLat (Present), 3, Singular, Parasmaipada
अयम्this (one), he
अयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्वप्न
FormMasculine, Locative, Singular
मनसाby the mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
देहवान्embodied
देहवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootदेहवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
कर्मगर्भैःby those having karma as seed/contents
कर्मगर्भैः:
Karana
TypeAdjective
Rootकर्मगर्भ
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
गुणैःby qualities (gunas)
गुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
देहीthe embodied self
देही:
Karta
TypeNoun
Rootदेहिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
गर्भेin the womb
गर्भे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगर्भ
FormMasculine, Locative, Singular
तत्that (state/thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
उपलभ्यतेis perceived/obtained
उपलभ्यते:
TypeVerb
Rootउप-लभ्
FormLat (Present), 3, Singular, Atmanepada (Passive sense)

भीष्म उवाच

B
Bhishma
S
svapna (dream)
M
manas (mind)
G
garbha (womb)
D
dehī (embodied being)
G
guṇa (qualities)
K
karma (action and its residue)