Previous Verse
Next Verse

Shloka 164

आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः

Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca

त्वद्वीर्येण प्रमुक्तो5हं मद्वीयेण तथा भवान्‌

tvad-vīryeṇa pramukto ’haṁ mad-vīyeṇa tathā bhavān

Bhīṣma berkata: “Dengan kekuatan kepahlawananmu aku telah dibebaskan; dan demikian juga engkau telah dilepaskan oleh apa yang menjadi milikku.”

त्वत्from you
त्वत्:
Apadana
TypeNoun
Rootत्वद्
FormMasculine, Ablative, Singular
वीर्येणby (your) valor/power
वीर्येण:
Karana
TypeNoun
Rootवीर्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
प्रमुक्तःreleased/freed
प्रमुक्तः:
Karta
TypeVerb
Rootप्र√मुच्
FormMasculine, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मद्from me
मद्:
Apadana
TypeNoun
Rootमद्
FormMasculine, Ablative, Singular
वीर्येणby (my) valor/power
वीर्येण:
Karana
TypeNoun
Rootवीर्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
तथाso/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma

Educational Q&A

The verse highlights reciprocal obligation and honor: one person’s valor or effort can free another, and ethical balance is restored when that freedom is acknowledged as mutual rather than one-sided.

Bhīṣma addresses an honored interlocutor, stating that he has been released through the other’s prowess, and that the other has likewise been released through Bhīṣma’s own agency—framing their interaction as a mutual settling of duty or burden.