Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Sahadeva on Attachment (mamatā), ‘mameti/na mameti’, and the Middle Path of Conduct

(स्वायम्भुवेन मनुना तथान्यैश्नक्रवर्तिभि: । यद्ययं हधम: पन्था: कस्मात्‌ तैस्तैर्निषेवितः ।। यदि आपकी दृष्टिमें गृहस्थ-धर्मका पालन करते हुए राज्यशासन करना अधम मार्ग है तो स्वायम्भुव मनु तथा उन-उन अन्य चक्रवर्ती नरेशोंने इसका सेवन क्‍यों किया था? ।। कृतत्रेतादियुक्तानि गुणवन्ति च भारत । युगानि बहुशस्तैश्व भुक्तेयमवनी नृप ।।) भरतवंशी नरेश! उन नरपतियोंने उत्तम गुणवाले सत्ययुग-त्रेता आदि अनेक युगोंतक इस पृथ्वीका उपभोग किया है ।। लब्ध्वापि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजंगमाम्‌ । न भुंक्ते यो नृप:सम्यड्‌ निष्फलं तस्य जीवितम्‌,जो राजा चराचर प्राणियोंसे युक्त इस सारी पृथ्वीको पाकर इसका अच्छे ढंगसे उपभोग नहीं करता, उसका जीवन निष्फल है

svāyambhuvena manunā tathānyaiś cakravartibhiḥ | yady ayaṃ adhamaḥ panthāḥ kasmāt tais tair niṣevitaḥ || kṛta-tretā-diyuktāni guṇavanti ca bhārata | yugāni bahuśas taiś ca bhukteyam avanī nṛpa || labdhvāpi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ saha-sthāvara-jaṅgamām | na bhuṅkte yo nṛpaḥ samyak niṣphalaṃ tasya jīvitam ||

Sahadeva berkata: “Jika pada pandanganmu memerintah kerajaan sambil menunaikan dharma seorang grihastha (tanggungjawab rumah tangga) itu jalan yang hina, maka mengapa Svāyambhuva Manu dan para maharaja cakravartin yang lain menempuh jalan yang sama? Wahai Bhārata, raja-raja itu—berkualiti luhur—menikmati dan memerintah bumi ini sepanjang banyak zaman seperti Kṛta dan Tretā. Seorang raja yang, walaupun telah memperoleh seluruh bumi beserta segala makhluk yang bergerak dan tidak bergerak, namun tidak memerintah dan menikmatinya dengan benar—hidupnya sia-sia.”

स्वायम्भुवेनby Svayambhuva (Manu)
स्वायम्भुवेन:
Karana
TypeNoun
Rootस्वायम्भुव
FormMasculine, Instrumental, Singular
मनुनाby Manu
मनुना:
Karana
TypeNoun
Rootमनु
FormMasculine, Instrumental, Singular
तथाand likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्यैःby other
अन्यैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअन्य
FormMasculine, Instrumental, Plural
चक्रवर्तिभिःby emperors (chakravartins)
चक्रवर्तिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootचक्रवर्तिन्
FormMasculine, Instrumental, Plural
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
अधमःbase, inferior
अधमः:
TypeAdjective
Rootअधम
FormMasculine, Nominative, Singular
पन्थाःpath, way
पन्थाः:
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था
FormMasculine, Nominative, Singular
कस्मात्why? from what reason?
कस्मात्:
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
तैःby them
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Instrumental, Plural
तैःby those (very ones)
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Instrumental, Plural
निषेवितःpractised, followed
निषेवितः:
TypeVerb
Rootनि-सेव्
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
कृतKrita (Satya) age
कृत:
TypeNoun
Rootकृत
FormNeuter, Nominative, Plural
त्रेताTretā age
त्रेता:
TypeNoun
Rootत्रेता
FormFeminine, Nominative, Singular
आदिand so on
आदि:
TypeIndeclinable
Rootआदि
युक्तानिendowed with, connected with
युक्तानि:
TypeVerb
Rootयुज्
FormNeuter, Nominative, Plural, Past passive participle (क्त)
गुणवन्तिpossessing good qualities
गुणवन्ति:
TypeAdjective
Rootगुणवत्
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
युगानिages, yugas
युगानि:
Karma
TypeNoun
Rootयुग
FormNeuter, Accusative, Plural
बहुशःmany times; in many ways
बहुशः:
TypeIndeclinable
Rootबहुशः
तैःby them
तैः:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
भुक्ताenjoyed/ruled (as possessed)
भुक्ता:
TypeVerb
Rootभुज्
FormFeminine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
इयम्this
इयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Nominative, Singular
अवनीearth
अवनी:
TypeNoun
Rootअवनी
FormFeminine, Nominative, Singular
नृपO king
नृप:
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Vocative, Singular
लब्ध्वाhaving obtained
लब्ध्वा:
TypeVerb
Rootलभ्
FormAbsolutive (क्त्वा)
अपिeven
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
पृथिवीम्the earth
पृथिवीम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवी
FormFeminine, Accusative, Singular
कृत्स्नाम्entire, whole
कृत्स्नाम्:
TypeAdjective
Rootकृत्स्न
FormFeminine, Accusative, Singular
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
स्थावरimmobile beings
स्थावर:
Karana
TypeNoun
Rootस्थावर
FormNeuter, Instrumental, Plural
जङ्गमैःmobile beings
जङ्गमैः:
Karana
TypeNoun
Rootजङ्गम
FormNeuter, Instrumental, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
भुङ्क्तेenjoys/rules/uses
भुङ्क्ते:
TypeVerb
Rootभुज्
FormPresent, 3, Singular, Parasmaipada
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नृपःa king
नृपः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Singular
सम्यक्properly
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
निष्फलम्fruitless
निष्फलम्:
TypeAdjective
Rootनिष्फल
FormNeuter, Nominative, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Genitive, Singular
जीवितम्life
जीवितम्:
TypeNoun
Rootजीवित
FormNeuter, Nominative, Singular

सहदेव उवाच

S
Sahadeva
S
Svayambhuva Manu
C
cakravartin kings
B
Bhārata (addressee/lineage)
P
Pṛthivī (Earth)
K
Kṛta (Satya) Yuga
T
Tretā Yuga

Educational Q&A

Sahadeva argues that righteous kingship is not a ‘low path’: it is validated by ancient exemplars like Svāyambhuva Manu and other cakravartins. Possessing power and territory carries a duty to administer and enjoy it properly; failing to do so makes a ruler’s life purposeless.

In the Śānti Parva’s discussion on dharma and governance, Sahadeva responds to the claim that ruling while remaining a householder is inferior. He counters by citing revered ancient monarchs and by asserting that a king must actively and rightly exercise sovereignty once obtained.