Previous Verse
Next Verse

Shloka 60

Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57

दिधक्षत्रिव नेत्राभ्यां भीमसेनमवैक्षत । भरतश्रेष्ठ) उन सूंजयोंका वह सिंहनाद सुनकर पुरुषप्रवर आपका महाबाहु पुत्र दुर्योधन अमर्षसे कुपित हो उठा और खड़ा होकर महान्‌ सर्पके समान फुंकार करने लगा। उसने दोनों आँखोंसे भीमसेनकी ओर इस प्रकार देखा, मानो उन्हें भस्म कर डालना चाहता हो ।। ततः स भरतश्रेष्ठो गदापाणिरभिद्रवन्‌

sañjaya uvāca | didhakṣatriva netrābhyāṃ bhīmasenam avaikṣata | bharataśreṣṭhaḥ saṃjñayāṃs tasya siṃhanādaṃ śrutvā puruṣapravara tava mahābāhuḥ putro duryodhanaḥ amarṣeṇa kupito 'bhavat utthāya ca mahāsarpa iva phūtkartum ārabdhavān | sa ubhābhyāṃ cakṣurbhyāṃ bhīmasenaṃ tathāpaśyat yathā bhasma kartum icchet || tataḥ sa bharataśreṣṭho gadāpāṇir abhidravan ||

Sañjaya berkata: Seolah-olah mahu membakarnya dengan pandangan mata sendiri, dia memaku tatapannya pada Bhīmasena. Mendengar ngauman seperti singa itu, putera tuanku yang berlengan perkasa, Duryodhana—terunggul antara lelaki—menyala dengan amarah yang tidak tertahan. Dia bangkit berdiri, mendesis seperti ular besar, dan memandang Bhīma dengan kedua-dua mata seakan-akan mahu menjadikannya abu. Lalu yang terbaik antara kaum Bharata itu, dengan gada di tangan, mara menyerbu ke hadapan.

दिधक्षन्wishing to burn
दिधक्षन्:
Karta
TypeVerb
Rootदह्
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रिवas if
त्रिव:
TypeIndeclinable
Rootइव
नेत्राभ्याम्with (his) two eyes
नेत्राभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootनेत्र
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन
भीमसेनम्Bhimasena
भीमसेनम्:
Karma
TypeNoun
Rootभीमसेन
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अवैक्षतlooked at
अवैक्षत:
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भरतश्रेष्ठःbest of the Bharatas
भरतश्रेष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootभरत-श्रेष्ठ
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गदापाणिःhe whose hand holds a mace (mace-handed)
गदापाणिः:
Karta
TypeNoun
Rootगदा-पाणि
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभिद्रवन्rushing towards / charging
अभिद्रवन्:
TypeVerb
Rootअभि-द्रु
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duryodhana
B
Bhīmasena (Bhīma)
G
gadā (mace)

Educational Q&A

The verse highlights how unchecked amarṣa (resentful, intolerant anger) distorts judgment and turns perception itself into a weapon—Duryodhana’s gaze is described as if it could burn. Ethically, it warns that pride and rage intensify conflict and propel one toward destructive action.

After hearing a thunderous challenge (lion-roar), Duryodhana becomes furious, rises, hisses like a serpent, glares at Bhīma as if to burn him, and then—mace in hand—rushes forward, signaling the imminent clash.