Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Adhyāya 31: Rājasūya-samāgama — The Gathering of Kings and the Ordering of Hospitality

सहदेव उवाच त्वदर्थो5्यं समारम्भ: कृष्णवर्त्मन्‌ नमोस्तु ते । मुखं त्वमसि देवानां यज्ञस्त्वमसि पावक,सहदेव बोले--कृष्णवर्त्मन्‌! हमारा यह आयोजन तो आपहीके लिये है, आपको नमस्कार है। पावक! आप देवताओंके मुख हैं, यज्ञस्वरूप हैं

sahadeva uvāca | tvadartho ’yaṃ samārambhaḥ kṛṣṇavartman namo ’stu te | mukhaṃ tvam asi devānāṃ yajñas tvam asi pāvaka ||

Sahadeva berkata: “Usaha ini ditujukan untukmu sahaja, wahai Kṛṣṇavartman; sembah sujudku kepadamu. Wahai Pāvaka, engkaulah mulut para dewa; engkaulah sendiri rupa korban suci (yajña).”

सहदेवःSahadeva
सहदेवः:
Karta
TypeNoun
Rootसहदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada
त्वत्-अर्थःfor your sake / having you as its purpose
त्वत्-अर्थः:
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
समारम्भःundertaking / ceremony / enterprise
समारम्भः:
TypeNoun
Rootसमारम्भ
FormMasculine, Nominative, Singular
कृष्ण-वर्त्मन्O Krishna-path (epithet), O one of dark course/track
कृष्ण-वर्त्मन्:
Sampradana
TypeNoun
Rootकृष्णवर्त्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
नमःsalutation
नमः:
TypeNoun
Rootनमस्
FormNeuter, Nominative, Singular
अस्तुlet it be
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperative, 3rd, Singular, Parasmaipada
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
मुखम्mouth / face
मुखम्:
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
असिare
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 2nd, Singular, Parasmaipada
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Genitive, Plural
यज्ञःsacrifice / yajna
यज्ञः:
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
असिare
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 2nd, Singular, Parasmaipada
पावकO Pāvaka (Fire), O purifier
पावक:
Sampradana
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Vocative, Singular

सहदेव उवाच

S
Sahadeva
P
Pāvaka (Agni, Fire)
D
Devas (gods)
Y
Yajña (sacrifice)

Educational Q&A

The verse teaches reverence for Agni as the divine mediator of sacrifice: honoring the sacred fire is treated as honoring the gods and sustaining dharma through properly directed ritual action.

Sahadeva addresses the sacred fire during a ritual context, declaring that the undertaking is meant for it and praising it as the gods’ ‘mouth’—the channel through which offerings reach the divine—and as the embodiment of the sacrifice itself.