Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Adhyāya 3: Indra’s Invitation and Yudhiṣṭhira’s Refusal to Abandon the Dog

Svargārohaṇa Test

शरणमें आये हुए को भय देना, स्त्रीका वध करना, ब्राह्मणका धन लूटना और मित्रोंके साथ द्रोह करना--ये चार अधर्म एक ओर और भक्तका त्याग दूसरी ओर हो तो मेरी समझमें यह अकेला ही उन चारोंके बराबर है ।। वैशग्पायन उवाच तद्‌ धर्मराजस्य वचो निशम्य धर्मस्वरूपी भगवानुवाच । युधिष्ठिरं प्रीतियुक्तो नरेन्द्र श्ल_्ष्णै्वाक्यै: संस्तवसम्प्रयुक्तै:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मराज युधिष्ठिरका यह कथन सुनकर कुत्तेका रूप धारण करके आये हुए धर्मस्वरूपी भगवान्‌ बड़े प्रसन्न हुए और राजा युधिष्ठिरकी प्रशंसा करते हुए मधुर वचनोंद्वारा उनसे इस प्रकार बोले--

śaraṇam āgatam abhayaṃ dātum; strī-vadhaḥ, brāhmaṇa-dhana-haraṇam, mitra-drohaś ca—ete catvāro 'dharmā ekataḥ; bhaktasya tyāgaḥ punar ekataḥ. mama mate sa eko 'pi teṣāṃ catūrṇāṃ samānaḥ. vaiśampāyana uvāca—tad dharmarājasya vaco niśamya dharma-svarūpī bhagavān uvāca. yudhiṣṭhiraṃ prīti-yukto narendraṃ ślakṣṇair vākyaiḥ saṃstava-samprayuktaiḥ…

Yudhiṣṭhira berkata: “Menakut-nakutkan orang yang datang memohon perlindungan, membunuh seorang wanita, merompak harta seorang brāhmaṇa, dan mengkhianati sahabat—empat adharma ini di satu pihak; dan di pihak yang lain ialah meninggalkan seorang bhakta. Pada pertimbanganku, satu perbuatan itu sahaja menyamai keempat-empatnya.” Vaiśampāyana berkata: “Wahai Raja Janamejaya, setelah mendengar kata-kata Dharmarāja Yudhiṣṭhira itu, Tuhan yang merupakan Dharma itu sendiri—yang datang dalam rupa seekor anjing—amat berkenan. Sambil memuji Raja Yudhiṣṭhira, Baginda bertutur kepadanya dengan kata-kata yang lembut lagi penuh sanjungan, demikianlah…”

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
धर्मराजस्यof Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Genitive, Singular
वचःspeech, words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
निशम्यhaving heard
निशम्य:
Karana
TypeVerb
Rootनि-शम्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
धर्मस्वरूपीwhose nature is Dharma; Dharma-embodied
धर्मस्वरूपी:
Karta
TypeAdjective
Rootधर्मस्वरूपिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
युधिष्ठिरम्Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिरम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रीतियुक्तःendowed with joy/pleasure
प्रीतियुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रीतियुक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
नरेन्द्रO king
नरेन्द्र:
Sampradana
TypeNoun
Rootनरेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
श्लक्ष्णैःwith gentle/smooth
श्लक्ष्णैः:
Karana
TypeAdjective
Rootश्लक्ष्ण
FormNeuter, Instrumental, Plural
वाक्यैःwords, statements
वाक्यैः:
Karana
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Instrumental, Plural
संस्तवसम्प्रयुक्तैःaccompanied by praise/eulogy
संस्तवसम्प्रयुक्तैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसंस्तवसम्प्रयुक्त
FormNeuter, Instrumental, Plural

वैशग्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
J
Janamejaya
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmarāja)
D
Dharma (as Bhagavān, in the form of a dog)