Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

अस्त्रयुद्धे द्रौणिपार्थसंघर्षः — Karṇa’s Bhārgavāstra and the Search for Yudhiṣṭhira

Chapter 45

सर्वनिव महेष्वासानजय्यानमरैरपि । के च प्रपक्षौ पक्षौ वा मम सैन्यस्थ संजय,धृतराष्ट्रने पूछा--संजय! राधापुत्र कर्णने देवताओंके लिये भी अजेय तथा भीमसेनद्वारा सुरक्षित धृष्टद्युम्म आदि सम्पूर्ण महाधनुर्धर पाण्डव-वीरोंके जवाबमें किस प्रकार व्यूहका निर्माण किया? संजय! मेरी सेनाके दोनों पक्ष और प्रपक्षके रूपमें कौन- कौनसे वीर थे?

sañjaya uvāca |

ke ca prapakṣau pakṣau vā mama sainyastha dhṛtarāṣṭra uvāca—

sañjaya! rādhāputraḥ karṇo devatānām api ajayyaḥ, tathā bhīmasenena parirakṣitān dhṛṣṭadyumnādīn sarvān mahā-iṣvāsān pāṇḍava-vīrān prati kathaṃ vyūhaṃ vyaracayata? sañjaya! mama sainyasya pakṣa-prapakṣa-rūpeṇa ke ke vīrā āsan?

Sanjaya berkata: Dhritarashtra bertanya, “Sanjaya, bagaimana Karna—putera Radha, yang tidak dapat ditaklukkan bahkan oleh para dewa—menyusun vyuha (susunan formasi perang) sebagai jawapan terhadap para juara Pandava seperti Dhrishtadyumna, semuanya pemanah agung yang dilindungi oleh Bhimasena? Dan, Sanjaya, siapakah dalam pasukanku yang berdiri sebagai dua sayap dan sayap-sayap sokongan formasi itu?”

सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
नृपkings
नृप:
Karta
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Nominative, Plural
महेष्वासाःgreat bowmen
महेष्वासाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहेष्वास
FormMasculine, Nominative, Plural
अजय्याःunconquerable
अजय्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअजय्य
FormMasculine, Nominative, Plural
अमरैःby the immortals (gods)
अमरैः:
Karana
TypeNoun
Rootअमर
FormMasculine, Instrumental, Plural
अपिeven/also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
केwho (which persons)
के:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
प्रपक्षौthe two fore-wings/advanced flanks
प्रपक्षौ:
Karta
TypeNoun
Rootप्रपक्ष
FormMasculine, Nominative, Dual
पक्षौthe two wings/flanks
पक्षौ:
Karta
TypeNoun
Rootपक्ष
FormMasculine, Nominative, Dual
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
ममmy
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
सैन्यस्थstationed in the army
सैन्यस्थ:
TypeAdjective
Rootसैन्यस्थ
FormMasculine, Vocative, Singular
संजयO Sanjaya
संजय:
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra
K
Karna
R
Radha
B
Bhimasena (Bhima)
D
Dhrishtadyumna
P
Pandavas
K
Kaurava army (Dhritarashtra's forces)
V
Vyūha (battle-array)

Educational Q&A

The verse foregrounds the ethical tension of kingship in war: a ruler’s anxiety turns to questions of tactical arrangement and reliance on champions. It implicitly shows how attachment and fear can narrow attention to military advantage, even as the larger dharmic consequences of the conflict loom.

Dhritarashtra questions Sanjaya about Karna’s tactical response—how Karna arranged a battle formation to meet the Pandava great archers (notably Dhrishtadyumna) who are said to be protected by Bhima, and which Kaurava warriors were positioned as the wings and supporting wings of that formation.