Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा स्त्रीणां च आर्तनादः

Dhṛtarāṣṭra’s Collapse and the Lament of the Palace Women

तदिदं निहते द्रोणे विषण्णमिव लक्ष्यते । युध्यमानाश्व समरे योधा वध्यन्ति सर्वश:,परंतु द्रोणाचार्यके मारे जानेपर यह सारी सेना विषादमें डूबी हुई-सी दिखायी देती है। समर-भूमिमें युद्ध करनेवाले प्रायः सभी योद्धा शत्रुओंके हाथसे मारे जाते हैं। रणभूमिमें जूझनेवाले वीरको कभी विजय भी प्राप्त होती है और कभी उसका वध भी हो जाता है। इसमें आश्वर्यकी कौन-सी बात है? अतः आपलोग सब ओर मुँह करके उत्साहपूर्वक युद्ध करें

tad idaṁ nihate droṇe viṣaṇṇam iva lakṣyate | yudhyamānāś ca samare yodhā vadhyante sarvaśaḥ ||

Sañjaya berkata: “Kini setelah Droṇa terbunuh, seluruh bala tentera ini tampak seolah-olah tenggelam dalam dukacita. Kerana di medan perang, para pahlawan yang bertempur ditewaskan dari segala arah. Dalam perang, seorang pejuang kadang-kadang meraih kemenangan dan kadang-kadang menemui maut—apa yang menghairankan? Maka, berpalinglah ke setiap penjuru dan bertempurlah kembali dengan semangat yang diperbaharui.”

तत्that (army/state)
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
इदम्this
इदम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
निहतेwhen (he is) slain
निहते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootनि-हन्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Locative, Singular
द्रोणेin/when Drona (is slain)
द्रोणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Locative, Singular
विषण्णम्dejected, despondent
विषण्णम्:
Karta
TypeAdjective
Rootविषण्ण
Formक्त (PPP, used adjectivally), Neuter, Nominative, Singular
इवas if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
लक्ष्यतेis seen/appears
लक्ष्यते:
TypeVerb
Rootलक्ष्
FormLat, Atmanepada, Third, Singular, Passive/Impersonal (middle form)
युध्यमानाःfighting
युध्यमानाः:
Karta
TypeVerb
Rootयुध्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
समरेin battle
समरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमर
FormMasculine, Locative, Singular
योधाःwarriors
योधाः:
Karta
TypeNoun
Rootयोध
FormMasculine, Nominative, Plural
वध्यन्तिthey kill/slay
वध्यन्ति:
TypeVerb
Rootवध्
FormLat, Parasmaipada, Third, Plural, Active
सर्वशःon all sides; entirely
सर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस्

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Droṇa

Educational Q&A

Sañjaya frames battlefield loss as an expected consequence of war: victory and death alternate by fate and effort, so one should not collapse into despair but uphold one’s martial duty with steadiness and courage.

After Droṇa’s death, the army’s morale visibly sinks. Sañjaya observes that widespread killing is normal in battle and urges the warriors to face all directions and continue fighting with renewed energy.