Shloka 20

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत संशप्तकवधपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,तथा संछिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः । पाज्चाल्य: परमास्त्रज्ञ: शोणाश्वं समयोधयत्‌ इस प्रकार बारंबार धनुषोंके काटे जानेपर भी उत्तम अस्त्रोंका ज्ञाता पांचालवीर सत्यजित्‌ लाल घोड़ोंवाले द्रोणाचार्यसे युद्ध करता ही रहा

sañjaya uvāca | saṃchidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ | pāñcālyaḥ paramāstrajñaḥ śoṇāśvaṃ samayodhayat ||

Sañjaya berkata: Berkali-kali, walaupun busurnya dipotong hingga hancur, pahlawan Pāñcāla—yang paling mahir dalam ilmu persenjataan—tetap meneruskan pertempuran melawan Śoṇāśva (Droṇācārya, penunggang kuda merah). Adegan ini menegaskan keteguhan hati di tengah mekanik perang yang kejam: kemahiran dan ketabahan diuji bukan sahaja oleh kekuatan musuh, tetapi juga oleh kehilangan berulang-ulang akan sarana sendiri dan keengganan untuk menyerah.

तथाand then/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
संछिद्यमानेषुwhile being cut
संछिद्यमानेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसम् + छिद्
FormNeuter, Locative, Plural, शानच् (present passive participle)
कार्मुकेषुin/among bows
कार्मुकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकार्मुक
FormNeuter, Locative, Plural
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain (repeatedly)
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पाञ्चाल्यःthe Panchala warrior (Satyajit)
पाञ्चाल्यः:
Karta
TypeNoun
Rootपाञ्चाल्य
FormMasculine, Nominative, Singular
परमास्त्रज्ञःa supreme knower of weapons
परमास्त्रज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरम + अस्त्रज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
शोणाश्वम्him who has red horses (Drona)
शोणाश्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootशोण + अश्व
FormMasculine, Accusative, Singular
समयोधयत्fought (engaged in battle)
समयोधयत्:
TypeVerb
Rootसम् + युध्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pāñcāla warrior (Satyajit)
D
Droṇācārya (Śoṇāśva)
B
bows (kārmuka)
A
astras (divine/strategic weapons)

Educational Q&A

The verse highlights steadfastness under repeated setbacks: even when one’s instruments and advantages are repeatedly destroyed, disciplined skill (āstrajñatā) and resolve can sustain one’s duty in a harsh moral landscape like war.

Sañjaya reports that the Pāñcāla hero (identified in the Gītā Press note as Satyajit) keeps fighting Droṇa—called Śoṇāśva—despite his bows being cut again and again, indicating an intense, close contest where weapons are repeatedly broken.