Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

द्रोणपर्व — अध्याय १८: संशप्तकगणयुद्धे अर्जुनस्यास्त्रप्रयोगः

Drona Parva, Chapter 18: Arjuna’s astra-deployment against the Saṃśaptakas

ततः शरसहस्राणि प्रापतन्नर्जुनं प्रति । भ्रमराणामिव व्राता: फुल्लं द्रमगणं वने,तत्पश्चात्‌ अर्जुनपर एक ही साथ हजारों बाण गिरे, मानो वनमें फूले हुए वृक्षपर भौंरोंके समूह आ गिरे हों

tataḥ śarasahasrāṇi prāpatann arjunaṃ prati | bhramarāṇām iva vrātāḥ phullaṃ dramagaṇaṃ vane ||

Sañjaya berkata: Kemudian ribuan anak panah jatuh serentak menuju Arjuna, bagaikan kawanan lebah menyambar turun ke gugusan pepohon di rimba ketika bunga sedang mekar penuh. Gambaran ini menegaskan kedahsyatan kekerasan yang tertumpu di medan perang, tempat kemahiran dan keteguhan hati diuji di tengah ribut senjata.

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय (काल/क्रमवाचक)
शरarrows
शर:
TypeNoun
Rootशर
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (समासपूर्वपद)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
Karta
TypeNoun
Rootसहस्र
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रापतन्fell down, rained down
प्रापतन्:
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
अर्जुनम्Arjuna
अर्जुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्जुन
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रतिtowards, against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
Formउपसर्ग/अव्यय (दिशा/प्रत्यभिमुख्यवाचक)
भ्रमराणाम्of bees
भ्रमराणाम्:
TypeNoun
Rootभ्रमर
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
Formउपमावाचक अव्यय
व्राताःgroups, swarms
व्राताः:
Karta
TypeNoun
Rootव्रात
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
फुल्लम्in bloom, blossoming
फुल्लम्:
TypeAdjective
Rootफुल्ल (√फुल्ल्/√फुल् से निष्पन्न विशेषण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (द्रमगणम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
द्रमtree
द्रम:
TypeNoun
Rootद्रम
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद)
गणम्group, cluster
गणम्:
Karma
TypeNoun
Rootगण
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
A
arrows (śarāḥ)
B
bees (bhramarāḥ)
F
forest (vana)

Educational Q&A

The verse highlights how, in war, a warrior may face overwhelming force; the ethical pressure lies in maintaining steadiness and disciplined action amid chaos, rather than being shaken by sheer intensity.

Sañjaya reports that Arjuna is suddenly targeted by a massive, simultaneous rain of arrows, compared to swarms of bees descending on blossoming trees—an image of concentrated attack and battlefield peril.