Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

दुर्योधन-कर्ण-संवादः

Duryodhana–Karna Dialogue on Vyūha-bheda and Daiva

तमपि प्रहसन्‌ द्रोण: शरैर्निन्ये यमक्षयम्‌ । महाव्यात्रो महारण्ये मृगशावं यथा बली,परंतु हँसते हुए द्रोणाचार्यने उसे भी अपने बाणोंद्वारा उसी प्रकार यमलोक पहुँचा दिया, जैसे बलवान्‌ महाव्यात्र विशाल वनमें किसी हिरनके बच्चेको दबोच लेता है

tam api prahasan droṇaḥ śarair ninye yamākṣayam | mahāvyāghro mahāraṇye mṛgaśāvaṃ yathā balī ||

Sañjaya berkata: Sambil tersenyum ketika bertempur, Droṇa menghantar pahlawan itu ke alam Yama yang tak binasa dengan anak panahnya—seperti harimau besar yang gagah di rimba luas menyambar anak rusa.

तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
प्रहसन्laughing
प्रहसन्:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-हस्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
द्रोणःDrona
द्रोणः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रोण
FormMasculine, Nominative, Singular
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
निन्येled/sent
निन्ये:
TypeVerb
Rootनी
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
यमक्षयम्to Yama's abode (death-world)
यमक्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootयमक्षय
FormMasculine, Accusative, Singular
महाव्याघ्रःa great tiger
महाव्याघ्रः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाव्याघ्र
FormMasculine, Nominative, Singular
महारण्येin the great forest
महारण्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमहारण्य
FormNeuter, Locative, Singular
मृगशावम्a fawn (deer-calf)
मृगशावम्:
Karma
TypeNoun
Rootमृगशाव
FormMasculine, Accusative, Singular
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
बलीstrong, powerful
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Droṇa
Y
Yama
A
arrows (śara)
Y
Yama’s realm (yamākṣaya)
T
tiger (vyāghra)
F
forest (araṇya)
F
fawn (mṛgaśāva)

Educational Q&A

The verse highlights the moral strain of righteous war: even when action is framed as duty, overwhelming strength can make killing resemble predation. It invites reflection on restraint, proportionality, and the tragic cost of martial excellence when compassion is eclipsed by the necessities of battle.

Sañjaya reports that Droṇa, seemingly unshaken and even smiling, strikes down an opponent with arrows and sends him to Yama’s realm. The poet intensifies the scene through a simile: Droṇa is like a powerful tiger in a vast forest seizing a helpless fawn.