Adhyaya 106

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ५० श्लोक हैं) अपन क्ा बा 2 चतुर्राधिकशततमो< ध्याय: अर्जुनका कौरव महारथियोंके साथ घोर युद्ध संजय उवाच तावका हि समीक्ष्यैवं वृष्ण्यन्धककुरूत्तमौ । प्रागत्वरन्‌ जिघांसन्तस्तथैव विजय: परान्‌

Sañjaya berkata: Wahai Raja, apabila para pahlawanmu melihat demikian—Śrī Kṛṣṇa, tokoh terunggul kaum Vṛṣṇi dan Andhaka, serta Arjuna, permata keturunan Kuru—mereka meluru ke hadapan dengan tergesa-gesa, berniat membunuh mereka. Arjuna juga, dengan tekad yang sama, mara pantas, mendambakan pembinasaan musuh. Adegan ini membingkai pertempuran bukan sekadar pertembungan senjata, tetapi pertarungan kehendak dan kewajipan, apabila azam setiap pihak mengeras menjadi tujuan yang membawa maut.

Verse 2

सुवर्णचित्रैवैयाप्रै: स्वनवद्धिर्महारथै: । दीपयन्तो दिश: सर्वा ज्वलद्धिरिव पावकै:

Sañjaya berkata: Para pahlawan Kaurava, menaiki kereta-kereta perang besar—berhias corak emas, pantas bergerak, dan bergema dengan bunyi yang dalam dan kuat—tampak bagaikan api yang menyala, menerangi segala penjuru. Adegan ini meninggikan ketegangan moral perang: kemegahan lahiriah dan kuasa ketenteraan meluru ke hadapan, sedangkan beban batin adharma dan kemusnahan mengintai di sebalik pertunjukan itu.

Verse 3

रुक्मपुड्खैश्न दुष्प्रेक्ष्यै: कार्मुकैः पृथिवीपते । कूजद्धिरतुलान्‌ नादान्‌ कोपितैस्तुरगैरिव

Wahai Raja bumi! Dengan busur yang mengaum dengan dentuman tiada bandingan, bagaikan kuda yang sedang murka, dan dengan anak panah bersayap emas yang sukar dipandang—mereka menaburkan sinar gemilang ke segala penjuru.

Verse 4

भूरिश्रवा: शल: कर्णो वृषसेनो जयद्रथ: । कृपश्च मद्रराजश्च द्रौणिश्व रथिनां वर:

Sañjaya berkata: Bhūriśravas, Śala, Karṇa, Vṛṣasena, Jayadratha, Kṛpa, raja Madra (Śalya), dan Aśvatthāmā putera Droṇa—yang terunggul antara para pahlawan kereta—itulah juara-juara utama. Keperkasaan dan kesiagaan mereka menandakan tumpuan kuasa di pihak Kaurava, serta membayangkan harga etika yang berat dalam perang yang digerakkan oleh kesetiaan, dendam, dan cita-cita.

Verse 5

ते पिबन्त इवाकाशमणश्लैरष्टी महारथा: । व्यराजयन्‌ दश दिशो वैयाप्रैहेंमचन्द्रकै:

Sañjaya berkata: Lapan maharathi itu seolah-olah meneguk langit dengan debu yang terhambur oleh gerak pantas mereka. Diselubungi perisai kulit dan dihiasi lambang bulan emas, mereka membuat sepuluh penjuru menyala gemilang—Bhūriśravas, Śala, Karṇa, Vṛṣasena, Jayadratha, Kṛpācārya, raja Madra Śalya, dan Aśvatthāmā, yang terunggul antara pejuang kereta.

Verse 6

ते दंशिता: सुसंरब्धा रथैमेंघौघनि:स्वनै: । समावृण्वन्‌ दश दिश: पार्थस्य निशितै: शरै:

Sañjaya berkata: Para pahlawan berzirah itu, menyala oleh amarah, dengan kereta perang yang mengaum seperti gumpalan awan berguruh dan dengan anak panah setajam mata pisau, menyelubungi kesepuluh arah di sekeliling Pārtha (Arjuna).

Verse 7

कौलूतका हयाश्रित्रा वहन्तस्तान्‌ महारथान्‌ | व्यशोभन्त तदा शीघ्रा दीपयन्तो दिशो दश

Sañjaya berkata: Kuda-kuda dari wilayah Kaulūta, pantas dan beraneka warna, yang dipasangkan pada kereta serta membawa para maharathi itu, bersinar cemerlang pada saat itu—seakan-akan menerangi sepuluh penjuru.

Verse 8

आजानेयैर्महावेगैर्नानादेशसमुत्थितै: । पर्वतीयैर्नदीजैश्न सैन्धवैश्व हयोत्तमै:

Sañjaya berkata: “Wahai Raja, dengan menggunakan kuda-kuda unggul—kuda Ājāneya yang amat pantas, dibiakkan dari pelbagai negeri, termasuk baka dari pergunungan, dari sungai, dan dari tanah Sindhu—para pahlawan Kaurava yang terkemuka, ghairah melindungi puteramu, menyerbu dari segala arah dan dengan segera menerpa kereta perang Arjuna.”

Verse 9

कुरुयोधवरा राजंस्तव पुत्र परीप्सव: । धनंजयरथं शीघ्र सर्वतः समुपाद्रवन्‌

Sañjaya berkata: “Wahai Raja, para pahlawan terunggul dalam kalangan Kuru, yang ingin melindungi puteramu, segera meluru dari setiap arah menyerang kereta perang Dhanañjaya (Arjuna).”

Verse 10

ते प्रगृहा महाशड्खान्‌ दश्मु: पुरुषसत्तमा: । पूरयन्तो दिवं राजन्‌ पृथिवीं च ससागराम्‌,नरेश्वर! उन पुरुषप्रवर योद्धाओंने समुद्रसहित पृथ्वी और आकाशको शब्दोंसे व्याप्त करते हुए बड़े-बड़े शंख लेकर बजाये

Sañjaya berkata: “Wahai Raja, para insan terunggul itu mengangkat sangkakala besar lalu meniupnya, sehingga bunyinya memenuhi langit dan bumi beserta lautan.”

Verse 11

तथैव दध्मतु: शड्खौ वासुदेवधनंजयौ । प्रवरी सर्वदेवानां सर्वशड्खवरी भुवि,इसी प्रकार सम्पूर्ण देवताओंमें श्रेष्ठ श्रीकृष्ण और अर्जुन भूतलके समस्त शंखोंमें उत्तम अपने दिव्य शंख बजाने लगे

Sañjaya berkata: “Demikian juga, Vāsudeva (Kṛṣṇa) dan Dhanañjaya (Arjuna) meniup sangkakala mereka—dua insan yang terunggul antara para dewa, dan sangkakala mereka yang terbaik antara semua sangkakala di bumi.”

Verse 12

देवदत्तं च कौन्तेय: पाउ्चजन्यं च केशव: । शब्दस्तु देवदत्तस्य धनंजयसमीरित:

Sañjaya berkata: “Arjuna, putera Kuntī, meniup sangkakala bernama Devadatta, dan Keśava (Kṛṣṇa) meniup sangkakala bernama Pāñcajanya. Dentuman Devadatta yang ditiup oleh Dhanañjaya (Arjuna) pun bergema.”

Verse 13

पृथिवीं चान्तरिक्षं च दिशश्वैव समावृणोत्‌ । कुन्तीकुमार अर्जुनने देवदत्त नामक शंख बजाया और श्रीकृष्णने पांचजन्य। धनंजयके बजाये हुए देवदत्तका शब्द पृथ्वी, आकाश तथा सम्पूर्ण दिशाओंमें व्याप्त हो गया ।।

Sañjaya berkata: Bunyi itu merebak meliputi bumi, ruang antara, dan segala penjuru. Demikian juga sangkakala Pāñcajanya yang ditiup oleh Vāsudeva (Kṛṣṇa) bergema—memenuhi segenap arah. Dalam suasana dharma peperangan, panggilan sangkakala ini menjadi perisytiharan terbuka tentang tekad dan tujuan yang benar, menguatkan sekutu serta menggoncang mereka yang zalim.

Verse 14

तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे नादसंकुले

Sañjaya berkata: Ketika keadaan yang mengerikan itu sedang berlangsung demikian—di tengah hiruk-pikuk jeritan perang yang menakutkan dan gemuruh kekacauan—

Verse 15

भीरूणां त्रासजनने शूराणां हर्षवर्धने । प्रवादितासु भेरीषु झर्झरिष्वानकेषु च

Sañjaya berkata: Apabila gendang kettledrum dipalu—bersama gendang jharjharī dan gendang perang ānaka—dentumannya yang menggelegar menimbulkan ngeri pada yang pengecut, namun menambah sukacita dan tekad pada yang gagah. Maka isyarat perang yang sama itu menyingkap tabiat batin setiap pihak di medan laga.

Verse 16

मृदज्भेष्वपि राजेन्द्र वाद्यमानेष्वनेकश: । महारथा: समाख्याता दुर्योधनहितैषिण:

Sañjaya berkata: “Wahai raja yang terbaik, bahkan ketika gendang dipalu berulang-ulang dalam pelbagai cara, para maharatha—pahlawan kereta perang agung yang mengutamakan kesejahteraan Duryodhana—sedang disebut namanya dan diumumkan.”

Verse 17

अमृष्यमाणास्तं शब्दं क्रुद्धा: परमधन्विन: । नानादेश्या महीपाला: स्वसैन्यपरिरक्षिण:

Sañjaya berkata: Tidak sanggup menahan bunyi itu, para raja dari pelbagai wilayah—pemanah unggul yang menyala dengan amarah—berdiri teguh, berniat melindungi bala tentera masing-masing.

Verse 18

अमर्षिता महाशड्खान्‌ द्मुर्वीरा महारथा: । कृते प्रतिकरिष्यन्त: केशवस्यार्जुनस्य च

Sañjaya berkata: Dalam kemarahan, para pahlawan perkasa—para maharatha, pejuang kereta perang agung—meniup sangkakala besar mereka, bertekad melancarkan serangan balas terhadap Keśava (Kṛṣṇa) dan Arjuna.

Verse 19

राजेन्द्र! इस प्रकार जब वहाँ भयंकर शब्द व्याप्त हो गया

Sañjaya berkata: Wahai Raja agung, apabila bunyi yang dahsyat itu memenuhi tempat itu—yang menakutkan orang pengecut dan menambah semangat para pahlawan—apabila pelbagai alat bunyi seperti sangkakala, simbal, gendang dan mṛdaṅga dipalu, para maharatha termasyhur yang menginginkan kebaikan bagi Duryodhana pun naik murka kerana tidak tahan akan bunyi itu. Para wira dari pelbagai negeri—maharatha, pemanah agung, raja-raja pelindung bala tentera—dipenuhi amarah lalu meniup sangkakala besar, bersiap membalas setiap tindakan Kṛṣṇa dan Arjuna. Dan, wahai tuanku, bala tentera tuanku yang diselubungi bunyi sangkakala itu tampak seolah-olah tidak sihat; gajah, kuda dan para pahlawan kereta semuanya gelisah dan tergoncang.

Verse 20

तत्‌ प्रविद्धमिवाकाशं शूरै: शडुखविनादितम्‌ | बभूव भूशमुद्विग्नं निर्धातिरिव नादितम्‌,शूरवीरोंने शंखध्वनिसे आकाशको विद्ध-सा कर डाला। वह वज्रकी गड़गड़ाहटसे व्याप्त-सा होकर अत्यन्त उद्वेशजनक हो गया

Sañjaya berkata: Langit seakan-akan ditembusi, bergema oleh tiupan sangkakala para wira. Bumi pun bergoncang hebat, seolah-olah dipenuhi deru halilintar laksana vajra, menebarkan gerun di medan perang.

Verse 21

स शब्द:सुमहान्‌ राजन्‌ दिश: सर्वा व्यनादयत्‌ । त्रासयामास तत्‌ सैन्यं युगान्त इव सम्भूत:,राजन! प्रलयकालके समान सब ओर फैला हुआ वह महान्‌ शब्द सम्पूर्ण दिशाओंको प्रतिध्वनित करने और आपकी सेनाको डराने लगा

Sañjaya berkata: Wahai Raja, bunyi yang amat besar itu bergema ke segala penjuru. Ia bangkit bagaikan deru saat kiamat dunia, lalu menimbulkan ketakutan pada bala tentera itu.

Verse 22

ततो दुर्योधनो5ष्टौ च राजानस्ते महारथा: । जयद्रथस्य रक्षार्थ पाण्डवं पर्यवारयन्‌,तदनन्तर दुर्योधन तथा आठ महारथी नरेशोंने जयद्रथकी रक्षाके लिये अर्जुनको घेर लिया

Sañjaya berkata: Kemudian Duryodhana, bersama lapan orang raja maharatha, mengepung Pāṇḍava (Arjuna) demi melindungi Jayadratha.

Verse 23

ततो द्रौणिस्त्रिसप्तत्या वासुदेवमताडयत्‌ । अर्जुन च त्रिभिर्भल्लैर्ध्वजमश्वांश्व पडचभि:

Sañjaya berkata: Maka Aśvatthāman, putera Droṇa, memanah Vāsudeva (Kṛṣṇa) dengan tujuh puluh tiga anak panah. Dengan tiga anak panah bhalla yang tajam, dia mencederakan Arjuna; dan dengan lima lagi, dia melukai panji serta kuda-kuda Arjuna—menunjukkan bahawa dalam amukan perang, bahkan sais kereta dan segala penopang kekuatan seorang pahlawan turut menjadi sasaran, menguji keteguhan dan pengendalian diri di tengah keganasan yang mudah tergelincir ke arah adharma.

Verse 24

तमर्जुन: पृषत्कानां शतै: षड़भिरताडयत्‌ । अत्यर्थमिव संक्रुद्धः प्रतिविद्धे जनार्दने,श्रीकृष्णके घायल हो जानेपर अर्जुन अत्यन्त कुपित हो उठे। उन्होंने छः सौ बाणोंद्वारा अश्वत्थामाको क्षत-विक्षत कर दिया

Sañjaya berkata: Apabila Janardana (Krishna) terkena panah, Arjuna—seolah-olah menyala oleh amarah yang meluap—menyerang balas Aśvatthāman, menghujaninya dengan enam ratus anak panah hingga mengoyak dan melukainya dengan parah. Rangkap ini menonjolkan kesetiaan pelindung Arjuna terhadap Krishna serta ketegangan moral yang timbul apabila sais dan pembimbing yang dimuliakan dicederakan di tengah kekacauan perang.

Verse 25

कर्ण च दशभिर्विद्ध्वा वृषसेनं त्रिभिस्तथा । शल्यस्य सशरं चापं मुष्टी चिच्छेद वीर्यवान्‌

Sañjaya berkata: Arjuna yang perkasa menembusi Karṇa dengan sepuluh anak panah dan Vṛṣasena dengan tiga; kemudian, dengan kemahiran yang tegas, dia memutuskan busur Raja Śalya—yang masih terpasang anak panah—tepat pada bahagian genggaman. Adegan ini menegaskan ketepatan kejam dharma di medan perang: melumpuhkan senjata lawan untuk mengubah arus, walau dibebani beratnya membunuh kaum kerabat dan keperluan perang yang kian memuncak.

Verse 26

गृहीत्वा धनुरन्यत्‌ तु शल्यो विव्याध पाण्डवम्‌ । भूरिश्रवास्त्रिभिबाणिहेमपुड्खै: शिलाशितै:

Sañjaya berkata: Mengambil busur yang lain, Śalya memanah Pāṇḍava (Arjuna) hingga tembus. Bhūriśravā juga mencederakannya dengan tiga anak panah—berbulu emas dan diasah di batu—meningkatkan tekanan pertempuran yang tidak mengenal henti. Adegan ini menegaskan etika suram peperangan kṣatriya dalam Mahābhārata: keperkasaan dan ketekunan dipuji, namun kisah juga memperlihatkan bahawa bahkan wira terunggul pun menjadi rapuh di tengah keganasan yang kian memuncak.

Verse 27

कर्णो द्वात्रिंशता चैव वृषसेनश्व सप्तभि: । जयद्रथस्त्रिसप्तत्या कृपश्च दशभि: शरै:

Sañjaya berkata: Karṇa terkena tiga puluh dua anak panah; Vṛṣasena tujuh; Jayadratha tujuh puluh tiga; dan Kṛpa sepuluh. Demikianlah, dalam himpitan pertempuran yang garang, para pahlawan terkemuka ditandai oleh daya senjata panah yang terukur dan tidak mengenal lelah—setiap luka menjadi tanda persaingan yang kian memuncak antara keperkasaan dan ketahanan, di tengah kelam moral perang saudara.

Verse 28

तत: शराणां षष्ट्या तु द्रौणि: पार्थमवाकिरत्‌

Sañjaya berkata: Kemudian, dengan rentetan enam puluh anak panah, putera Droṇa—Aśvatthāmā—menghujani Arjuna tanpa henti.

Verse 29

प्रहसंस्तु नरव्याप्र: श्वेताश्वः कृष्णसारथि:

Sañjaya berkata: Sambil tersenyum, Arjuna—harimau di antara manusia—penunggang kereta kuda putih dengan Kṛṣṇa sebagai saisnya, mara ke hadapan dalam pertempuran.

Verse 30

कर्ण द्वादशभिवविंद्ध्या वृषसेनं त्रिभि: शरै:

Sañjaya berkata: Avindhya memanah Karṇa dengan dua belas anak panah, dan Vṛṣasena dengan tiga.

Verse 31

सौमदत्तिं त्रिभिविंद्ध्वा शल्यं च दशभि: शरै:

Sañjaya berkata: Setelah menikam Saumadatti dengan tiga anak panah, dia juga memanah Śalya dengan sepuluh batang panah.

Verse 32

शितैरग्निशिखाकारैद्रौणिं विव्याध चाष्टभि: । इसके बाद भूरिश्रवाको तीन और शल्यको दस बाणोंसे बींधकर अग्निकी ज्वालाके समान आकारवाले आठ तीखे बाणोंद्वारा अश्वत्थामाको घायल कर दिया ।।

Sañjaya berkata: Dengan lapan anak panah tajam, berbentuk seperti lidah api, dia menikam putera Droṇa—Aśvatthāmā—hingga terluka di tengah medan perang.

Verse 33

भूरिश्रवास्तु संक्रुद्ध: प्रतोद॑ चिच्छिदे हरे:,भूरिश्रवाने कुपित होकर श्रीकृष्णका चाबुक काट डाला और अर्जुनको तिहत्तर बाणोंसे गहरी चोट पहुँचायी

Sañjaya berkata: Dalam kemarahan yang meluap, Bhūriśravā memutuskan cemeti Hari (Śrī Kṛṣṇa)—suatu tindakan angkuh yang mencabar peranan baginda sebagai sais kereta perang—lalu menghujani Arjuna dengan satu rentetan anak panah yang tertumpu, menambah tekanan moral dan taktikal dalam pertempuran.

Verse 34

अर्जुन च त्रिसप्तत्या बाणानामाजघान ह,भूरिश्रवाने कुपित होकर श्रीकृष्णका चाबुक काट डाला और अर्जुनको तिहत्तर बाणोंसे गहरी चोट पहुँचायी

Sañjaya berkata: Dalam amarah, Bhūriśravā menetak putus cemeti Śrī Kṛṣṇa, lalu menghentam Arjuna dengan tujuh puluh tiga batang anak panah. Peristiwa ini menegaskan bahawa kemarahan di medan perang mendorong pahlawan bukan sahaja menyasar lawan, bahkan juga alat yang membimbingnya, lalu memperhebat keganasan serta menguji kesabaran dan keluhuran dharma di tengah perang.

Verse 35

तत: शरशतैस्ती4्णैस्तानरीन्‌ श्वेतवाहन: । प्रत्यषेधद्‌ द्रुतं क्रुद्धो महावातो घनानिव

Sañjaya berkata: Kemudian Arjuna—yang keretanya ditarik kuda putih—dalam kemarahan, segera menahan musuh-musuh itu dengan ratusan anak panah tajam, bagaikan angin ribut besar yang mengoyak dan menghalau awan tebal. Gambaran ini menonjolkan kekuatan yang berdisiplin di medan perang: amarah hadir, namun dijinakkan menjadi tindakan yang tepat untuk mengekang lawan, bukan terjerumus ke dalam kekacauan.

Verse 103

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुर्योधन-पराजयविषयक एक सौ तीनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sañjaya berkata: Demikianlah, dalam Śrī Mahābhārata, di dalam Droṇa Parva—khususnya dalam bahagian mengenai pembunuhan Jayadratha—selesailah bab yang ke-seratus tiga, yang memperkatakan kekalahan Duryodhana. Rumusan penutup ini meletakkan peristiwa tersebut dalam lengkung besar perang, ketika kesombongan dan keganasan bertemu akibatnya di tengah gerak dharma dan takdir yang tidak terelakkan.

Verse 104

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि संकुलयुद्धे चतुरधिकशततमो<ध्याय:

Sañjaya berkata: Demikianlah, dalam Mahābhārata yang suci, di dalam Droṇa Parva—khususnya dalam bahagian mengenai pembunuhan Jayadratha—berakhirlah bab yang ke-seratus empat, yang menggambarkan pertempuran yang bersimpang-siur dan kacau. Kolofon ini menandai suatu titik perubahan yang sarat beban moral: kekacauan perang kian memuncak apabila sumpah, kewajipan, dan pembalasan bertemu pada takdir Jayadratha.

Verse 133

सर्वशब्दानतिक्रम्य पूरयामास रोदसी । इसी प्रकार भगवान्‌ श्रीकृष्णके बजाये हुए पांचजन्यने भी सम्पूर्ण शब्दोंको दबाकर अपनी ध्वनिसे पृथ्वी और आकाशको भर दिया

Sañjaya berkata: Mengatasi segala bunyi yang lain, ia memenuhi bumi dan langit. Demikian juga, sangkakala Pañcajanya yang ditiup oleh Bhagavān Śrī Kṛṣṇa menenggelamkan setiap hingar-bingar lain dan, dengan gema suaranya sendiri, memenuhi bumi dan cakrawala—suatu isyarat yang menggetarkan, meneguhkan hati para sekutu dan menakutkan pihak lawan di tengah himpitan perang yang benar namun dahsyat.

Verse 276

मद्रराजश्न दशभिर्विव्यधु: फाल्गुनं रणे । फिर कर्णने बत्तीस, वृषसेनने सात, जयद्रथने तिहत्तर, कृपाचार्यने दस तथा मद्रराज शल्यने भी दस बाण मारकर रफक्षेत्रमें अर्जुनको बींध डाला

Sañjaya berkata: Di tengah pertempuran, Raja Śalya dari Madra menikam Phālguna (Arjuna) dengan sepuluh anak panah. Laporan ini menegaskan serangan yang tertumpu dan tersusun oleh para juara Kaurava terhadap Arjuna, memperlihatkan tekanan yang tidak henti-henti serta kerasnya adab perang, ketika keperkasaan dan ketahanan diuji dalam pertukaran yang membawa maut.

Verse 286

वासुदेवं च विंशत्या पुनः पार्थ च पञठ्चभि: । तत्पश्चात्‌ अश्वत्थामाने अर्जुनपर साठ बाण बरसाये, फिर श्रीकृष्णको बीस और अर्जुनको भी पाँच बाण मारे

Sañjaya berkata: Kemudian dia sekali lagi memanah Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) dengan dua puluh anak panah, dan Pārtha (Arjuna) dengan lima. Sesudah itu, Aśvatthāman mencurahkan hujan enam puluh anak panah ke atas Arjuna—suatu peningkatan kekuatan dalam keganasan medan perang yang tidak mengenal henti.

Verse 293

प्रत्यविध्यत्‌ स तान्‌ सर्वान्‌ दर्शयन्‌ पाणिलाघवम्‌ । तब श्रीकृष्ण जिनके सारथि हैं, उन श्वेतवाहन पुरुषसिंह अर्जुनने जोर-जोरसे हँसते और हाथोंकी फुर्ती दिखाते हुए उन सबको बींधकर बदला चुकाया

Sañjaya berkata: Memperlihatkan kepantasan tangannya, dia membalas kesemuanya—Arjuna, singa di antara manusia, yang kusirnya ialah Śrī Kṛṣṇa, ketawa lantang sambil membayar kembali serangan mereka. Rangkap ini menonjolkan kemahiran yang berdisiplin dan tekad sang pahlawan, dalam bingkai bimbingan Kṛṣṇa sebagai kusir.

Verse 303

शल्यस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे व्यकृन्तत । कर्णको बारह और वृषसेनको तीन बाणोंसे घायल करके राजा शल्यके बाणसहित धनुषको मुद्दी पकड़नेकी जगहसे पुनः काट डाला

Sañjaya berkata: Dia memutuskan busur Raja Śalya bersama anak panah yang terpasang padanya, memotongnya tepat pada bahagian genggaman—tempat tangan memegangnya. Dalam kerasnya adab kemahiran di medan perang, tindakan ini memperlihatkan penguasaan taktik untuk melucutkan senjata lawan yang digeruni, bukan sekadar melukakannya.

Verse 326

पुनर्द्रर्णि च सप्तत्या शराणां सो5भ्यताडयत्‌ । तत्पश्चात्‌ कृपाचार्यको पचीस, जयद्रथको सौ तथा अभश्वत्थामाको पुनः उन्होंने सत्तर बाण मारे

Sañjaya berkata: “Sekali lagi dia menghujani putera Droṇa dengan tujuh puluh anak panah. Sesudah itu dia menyerang Kṛpa, sang guru, dengan dua puluh lima; Jayadratha dengan enam puluh; dan sekali lagi dia menggempur Aśvatthāmā.” Naratif ini menegaskan rentak pertempuran yang tidak mengenal henti dan kian memuncak—di mana keperwiraan diukur melalui pengekangan dan ketepatan sama seperti melalui kekuatan, sementara beban etika keganasan terus terkumpul pada kedua-dua pihak.