Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Droṇa–Dhṛṣṭadyumna-yuddha (द्रोण-धृष्टद्युम्न-युद्धम्) — Tactical duel and allied interventions

तलत्राभिह्वताश्षैव ज्याशब्दा भरतर्षभ | पत्तीनां पादशब्दक्ष वाजिनां च महास्वन:,भरतश्रेष्ठ) तलत्राणके आघातसे टकरायी हुई प्रत्यंचाओंके शब्द, पैदल सिपाहियोंके पैरोंकी धमक, उच्चस्वरसे होनेवाली घोड़ोंकी हिनहिनाहट, हाथियोंके चाबुक और अंकुशके आघातका शब्द, हथियारोंकी झनझनाहट तथा एक-दूसरेपर धावा करनेवाले गजराजोंके घण्टानाद--ये सब शब्द मिलकर ऐसी भयंकर आवाज प्रकट करने लगे, जो रोंगटे खड़े कर देनेवाली थी। उसीमें रथोंके पहियोंकी घरघराहट होने लगी, जो मेघोंकी विकट गर्जनाके समान जान पड़ती थी

sañjaya uvāca | talatrābhihataś caiva jyāśabdā bharatarṣabha | pattīnām pādaśabdāś ca vājināṃ ca mahāsvanāḥ ||

Sañjaya berkata: Wahai banteng di antara kaum Bharata, dentuman pelindung tapak tangan yang berlanggar dan dengung tali busur, hentakan berat para askar pejalan kaki, serta ringkik kuda yang lantang—semuanya bangkit serentak menjadi satu raungan yang menggerunkan, seakan bunyi alamat yang mengumumkan bahawa bala tentera telah benar-benar meluru masuk ke medan perang.

तलत्राभिहताःstruck by the palm/hand (i.e., clapped/struck sounds)
तलत्राभिहताः:
Karta
TypeAdjective
Rootतलत्र-अभिहत
FormMasculine, Nominative, Plural
ज्याशब्दाःsounds of bowstrings
ज्याशब्दाः:
Karta
TypeNoun
Rootज्या-शब्द
FormMasculine, Nominative, Plural
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
पत्तीनाम्of the foot-soldiers
पत्तीनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपत्ति
FormMasculine, Genitive, Plural
पादशब्दाःsounds of feet/footfalls
पादशब्दाः:
Karta
TypeNoun
Rootपाद-शब्द
FormMasculine, Nominative, Plural
वाजिनाम्of the horses
वाजिनाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवाजिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
महास्वनाःvery loud (sounds)
महास्वनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहास्वन
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bharatas (Kuru lineage; implied audience Dhṛtarāṣṭra)
B
bowstrings (jyā)
I
infantry (pattinaḥ)
H
horses (vājināḥ)
H
hand-guards/palm-protectors (talatra)

Educational Q&A

The verse is primarily descriptive rather than doctrinal: it underscores the overwhelming momentum of war and the inevitability of consequences once violence is unleashed—an implicit ethical warning that conflict, once begun, becomes a force larger than individual intent.

Sañjaya reports to the Kuru king the battlefield’s rising din—bowstrings snapping, infantry pounding the ground, and horses neighing—signaling that the armies have closed in and the battle has fully commenced.