Previous Verse
Next Verse

Shloka 37

भीष्मस्य अप्रतिमपराक्रमः — शिखण्डिपुरस्कृतः प्रहारः

Bhīṣma’s unmatched momentum and the assault with Śikhaṇḍin in the lead

दुःशासनं ततः क्रुद्ध पीडयामास पाण्डव: । पर्वणीय सुसंक्रुद्धो राहु: पूर्ण निशाकरम्‌,तदनन्तर कुपित हुए पाण्डुपुत्र अर्जुन दुःशासनको उसी प्रकार पीड़ा देने लगे, जैसे पूर्णिमाके दिन अत्यन्त क्रोधमें भरा हुआ राहु पूर्ण चन्द्रमाको पीड़ा देता है

duḥśāsanaṃ tataḥ kruddhaḥ pīḍayāmāsa pāṇḍavaḥ | parvaṇīyaḥ susaṃkruddho rāhuḥ pūrṇa-niśākaram ||

Sañjaya berkata: Kemudian Pāṇḍava yang menyala oleh amarah mula menekan Duḥśāsana—seperti Rāhu yang mengamuk pada malam purnama, menimpakan sengsara pada bulan yang bulat penuh.

दुःशासनम्Duhshasana (as object)
दुःशासनम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःशासन
FormMasculine, Accusative, Singular
ततःthen/thereupon
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
पीडयामासtormented/afflicted
पीडयामास:
TypeVerb
Rootपीड्
FormPeriphrastic Perfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पाण्डवःthe Pandava (Arjuna)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
पर्वणिon the full-moon day (parvan)
पर्वणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपर्वन्
FormNeuter, Locative, Singular
एवjust/indeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सुसंक्रुद्धःhighly enraged
सुसंक्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुसंक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
राहुःRahu
राहुः:
Karta
TypeNoun
Rootराहु
FormMasculine, Nominative, Singular
पूर्णम्full (completely full)
पूर्णम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपूर्ण
FormMasculine, Accusative, Singular
निशाकरम्the moon
निशाकरम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिशाकर
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duḥśāsana
P
Pāṇḍava (Arjuna)
R
Rāhu
M
Moon (Niśākara)

Educational Q&A

The verse highlights how anger in war can become eclipsing—like Rāhu covering the full Moon—suggesting that even justified retaliation risks overwhelming discernment and humane restraint, a key ethical tension in dharma-yuddha.

Sañjaya describes Arjuna (the Pāṇḍava) turning fiercely upon Duḥśāsana and pressing him hard in combat, using the vivid image of a lunar eclipse to convey the intensity of the assault.