Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Parīkṣit-janma-saṃkaṭa and Kuntī’s petition to Vāsudeva (परिक्षिज्जन्मसंकटं कुन्त्याः प्रार्थना च)

एतेष्वादाय तद्‌ द्रव्यं पुनरभ्यर्च्य पाण्डव: । महादेवं प्रति ययौ पुरं नागाह्दयं प्रति,द्वैपायनाभ्यनुज्ञात: पुरस्कृत्य पुरोहितम्‌ । युधिष्ठिरने वहाँ जितना धन खुदवाया था, वह सोलह करोड़ आठ लाख और चौबीस हजार भार सुवर्ण था। उन्होंने उपर्युक्त सब वाहनोंपर धन लद॒वाकर पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरने पुनः महादेवजीका पूजन किया और व्यासजीकी आज्ञा लेकर पुरोहित धौम्य मुनिको आगे करके हस्तिनापुरको प्रस्थान किया

eteṣv ādāya tad dravyaṃ punar abhyarcya pāṇḍavaḥ | mahādevaṃ prati yayau puraṃ nāgāhṛdayaṃ prati, dvaipāyanābhyanujñātaḥ puraskṛtya purohitam ||

Setelah memuatkan kekayaan itu ke atas segala kenderaan, Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira) sekali lagi melakukan pemujaan dan penghormatan. Dengan izin Dvaipāyana (Vyāsa), serta meletakkan pendeta keluarga di barisan hadapan, baginda berangkat menuju kota Nāgāhṛdaya, melangkah dalam bakti kepada Mahādeva. Petikan ini menegaskan kewajipan etika seorang raja: perbuatan besar dalam derma dan kenegaraan hendaklah disucikan dengan rendah hati, tertib upacara, dan tunduk kepada wibawa rohani.

एतेषुamong/with these (vehicles/items)
एतेषु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
आदायhaving taken/loaded
आदाय:
TypeVerb
Rootआ + दा
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
द्रव्यम्wealth/material
द्रव्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रव्य
FormNeuter, Accusative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
अभ्यर्च्यhaving worshipped
अभ्यर्च्य:
TypeVerb
Rootअभि + अर्च्
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
पाण्डवःthe Pandava (Yudhishthira)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Nominative, Singular
महादेवम्Mahadeva (Shiva)
महादेवम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहादेव
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
ययौwent
ययौ:
TypeVerb
Rootया
FormLit (Perfect), Parasmaipada, 3rd, Singular
पुरम्to the city
पुरम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुर
FormNeuter, Accusative, Singular
नागाह्वयम्called ‘Naga’ (i.e., Hastinapura)
नागाह्वयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनागाह्वय
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रतिtowards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
द्वैपायनby Dvaipayana (Vyasa)
द्वैपायन:
Karana
TypeNoun
Rootद्वैपायन
FormMasculine, Instrumental, Singular
अभ्यनुज्ञातःhaving been permitted/authorized
अभ्यनुज्ञातः:
TypeVerb
Rootअभि + अनु + ज्ञा
FormKta (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
पुरस्कृत्यhaving placed in front/having led with
पुरस्कृत्य:
TypeVerb
Rootपुरस् + कृ
FormLyap (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
पुरोहितम्the priest
पुरोहितम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरोहित
FormMasculine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira)
M
Mahādeva (Śiva)
D
Dvaipāyana (Vyāsa)
P
Purohita (family priest; contextually Dhaumya)
N
Nāgāhṛdaya (city/place)