Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Abhimanyu’s Śrāddha; Vyāsa’s Assurance of the Unborn Heir (अभिमन्योः श्राद्धं तथा गर्भरक्षणोपदेशः)

शस्त्रपूतां हि स गतिं गत: परपुरंजय: । “दुर्धषष वीर पिताजी! इसलिये आप शोक त्याग दीजिये! शोकके वशीभूत न होइये। शत्रुओंके नगरपर विजय पानेवाला वीरवर अभिमन्यु शस्त्राघातसे पवित्र हो उत्तम गतिको प्राप्त हुआ है ।। २३ $ ।। तस्मिंस्तु निहते वीरे सुभद्रेयं स्‍्वसा मम,आर्ये क्‍्व दारका: सर्वे द्रष्टमिच्छामि तानहम्‌ । “उस वीरके मारे जानेपर मेरी यह बहिन सुभद्रा दुःखसे आतुर हो पुत्रके पास जाकर कुररीकी भाँति विलाप करने लगी और द्रौपदीके पास जाकर दुःखमग्न हो पूछने लगी --'आर्ये! सब बच्चे कहाँ हैं? मैं उन सबको देखना चाहती हूँ!

śastrapūtāṃ hi sa gatiṃ gataḥ parapuraṃjayaḥ | tasmiṃstu nihate vīre subhadreyaṃ svasā mama, ārye kva dārakāḥ sarve draṣṭum icchāmi tān aham |

Vaiśampāyana berkata: “Wira itu—penakluk kubu-kubu musuh—telah mencapai jalan takdir yang diberkati, disucikan oleh tikaman senjata. Maka, wahai bapa yang gagah, tinggalkanlah dukacita; jangan biarkan kesedihan menguasaimu. Abhimanyu, yang terbaik antara para pahlawan dan penawan kota-kota lawan, telah sampai ke keadaan tertinggi melalui luka-luka perangnya. Namun ketika wira itu gugur, saudariku Subhadrā, ditenggelami duka, pergi kepada puteranya dan meratap seperti burung kedidi; lalu, dalam kesedihannya, dia mendekati Draupadī dan bertanya: ‘Wahai wanita mulia, di manakah semua anak-anak itu? Aku ingin melihat mereka semua.’”

शस्त्रपूताम्purified by weapons (i.e., by weapon-wounds)
शस्त्रपूताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशस्त्रपूता
FormFeminine, Accusative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
गतिम्course/goal; state (destiny)
गतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Accusative, Singular
गतःgone; having attained
गतः:
TypeVerb
Rootगम्
FormPast (perfective), Singular, Masculine, Nominative
परपुरंजयःconqueror of enemies’ cities (epithet)
परपुरंजयः:
Karta
TypeNoun
Rootपरपुरंजय
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्मिन्in/when that (one/thing)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
निहतेwhen slain
निहते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootहन्
FormPast passive participle, Masculine/Neuter, Locative, Singular
वीरेin the hero; when the hero (was slain)
वीरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Locative, Singular
सुभद्रेO Subhadrā
सुभद्रे:
TypeNoun
Rootसुभद्रा
FormFeminine, Vocative, Singular
इयम्this (woman)
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Nominative, Singular
स्वसाsister
स्वसा:
Karta
TypeNoun
Rootस्वसृ
FormFeminine, Nominative, Singular
ममof me; my
मम:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
आर्येO noble lady (address)
आर्ये:
TypeNoun
Rootआर्य
FormFeminine, Vocative, Singular
क्वwhere?
क्व:
TypeIndeclinable
Rootक्व
दारकाःchildren/boys
दारकाः:
Karta
TypeNoun
Rootदारक
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
TypeVerb
Rootदृश्
FormInfinitive
इच्छामिI wish/desire
इच्छामि:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent, First, Singular
तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
S
Subhadrā
A
Abhimanyu
D
Draupadī
C
children (dārakāḥ)

Educational Q&A

The passage frames a warrior’s death in righteous battle as spiritually purifying (śastrapūta) and leading to an elevated destiny (gati), while also urging restraint from being mastered by grief—an ethical call to steadiness amid inevitable loss.

After Abhimanyu’s death, words of consolation describe his heroic end as leading to a higher state. Subhadrā, overcome with sorrow, laments intensely and then approaches Draupadī, asking where all the children are because she longs to see them.