Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

धृतराष्ट्रस्य वनप्रस्थानानुज्ञा | Permission for Dhṛtarāṣṭra’s Forest-Retirement

इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्रमवासिकपवके अन्तर्गत आश्रमवासपर्वमें धृतराष््रका उपसंवादविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ,अनुज्ञात: स्वयं तेन व्यासेन त्वं महर्षिणा । युधिष्ठिरस्यानुमते कदारण्यं गमिष्यसि “महाराज! स्वयं महर्षि व्यासने आपको वनमें जानेकी आज्ञा दे दी है और युधिष्ठिरकी भी अनुमति मिल ही गयी है। अब आप कब वनको चलेंगे?” वृद्धोडयं हतपुत्रो5यं दु:खितो5यं नराधिप:

anujñātaḥ svayaṃ tena vyāsena tvaṃ maharṣiṇā | yudhiṣṭhirasya anumate kadā araṇyaṃ gamiṣyasi || vṛddho 'yaṃ hataputro 'yaṃ duḥkhito 'yaṃ narādhipa ||

Dhṛtarāṣṭra berkata: “Wahai Raja, Maharsi Vyāsa sendiri telah mengizinkan tuanku, dan persetujuan Yudhiṣṭhira juga telah diperoleh. Maka bilakah tuanku akan berangkat ke rimba? Aku sudah tua; anak-anakku telah gugur; aku ditenggelami dukacita, wahai penghulu manusia.”

anujñātaḥpermitted, authorized
anujñātaḥ:
Karta
TypeAdjective
Rootanujñā (dhātu) → anujñāta (kṛdanta)
FormMasculine, Nominative, Singular
svayampersonally, oneself
svayam:
TypeIndeclinable
Rootsvayam
tenaby him
tena:
Karana
TypePronoun
Roottad (sarvanāma-prātipadika)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
vyāsenaby Vyāsa
vyāsena:
Karana
TypeNoun
Rootvyāsa
FormMasculine, Instrumental, Singular
tvamyou
tvam:
Karta
TypePronoun
Rootyusmad (sarvanāma-prātipadika)
FormMasculine/Feminine, Nominative, Singular
maharṣiṇāby the great sage
maharṣiṇā:
Karana
TypeNoun
Rootmaharṣi
FormMasculine, Instrumental, Singular
yudhiṣṭhirasyaof Yudhiṣṭhira
yudhiṣṭhirasya:
TypeNoun
Rootyudhiṣṭhira
FormMasculine, Genitive, Singular
anumateupon/with (his) consent
anumate:
Adhikarana
TypeNoun
Rootanumati
FormFeminine, Locative, Singular
kadāwhen?
kadā:
TypeIndeclinable
Rootkadā
araṇyamto the forest
araṇyam:
Karma
TypeNoun
Rootaraṇya
FormNeuter, Accusative, Singular
gamiṣyasiwill you go
gamiṣyasi:
TypeVerb
Rootgam (dhātu)
FormLuṭ (Simple Future), Second, Singular, Parasmaipada
vṛddhaḥold
vṛddhaḥ:
Karta
TypeAdjective
Rootvṛddha
FormMasculine, Nominative, Singular
ayamthis (person)
ayam:
Karta
TypePronoun
Rootidam (sarvanāma-prātipadika)
FormMasculine, Nominative, Singular
hata-putraḥone whose sons are slain / bereft of sons
hata-putraḥ:
Karta
TypeAdjective
Roothata (kṛdanta) + putra
FormMasculine, Nominative, Singular
ayamthis (person)
ayam:
Karta
TypePronoun
Rootidam (sarvanāma-prātipadika)
FormMasculine, Nominative, Singular
duḥkhitaḥafflicted, sorrowful
duḥkhitaḥ:
Karta
TypeAdjective
Rootduḥkhita
FormMasculine, Nominative, Singular
ayamthis (person)
ayam:
Karta
TypePronoun
Rootidam (sarvanāma-prātipadika)
FormMasculine, Nominative, Singular
nara-adhipaḥking, lord of men
nara-adhipaḥ:
Karta
TypeNoun
Rootnara + adhipa
FormMasculine, Nominative, Singular

धृतराष्ट उवाच

D
Dhṛtarāṣṭra
V
Vyāsa
Y
Yudhiṣṭhira
A
Araṇya (forest)

Educational Q&A

The verse frames vānaprastha/retirement as a dharmic transition: once rightful permissions are secured, an aged ruler burdened by grief should move toward renunciation and inner discipline rather than cling to power or courtly life.

Dhṛtarāṣṭra speaks about leaving for the forest. He notes that Vyāsa has authorized the move and that Yudhiṣṭhira has consented, then asks when the departure will occur, emphasizing his old age, the death of his sons, and his sorrow.