Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma

प्रजा न हीयते तस्या रतिश्ष भरतर्षभ । अतोडन्‍्यथा वर्तमाना भवेद्‌ वाच्या प्रजापते:,भरतश्रेष्ठ] ऐसा करनेपर उस कन्याका उस पुरुषके साथ किया हुआ सम्बन्ध तथा उससे होनेवाली संतान निम्न श्रेणीकी नहीं समझी जाती। इसके विपरीत बर्ताव करनेवाली स्त्री प्रजापतिकी दृष्टिमें निन्दनीय होती है

prajā na hīyate tasyā ratiś ca bharatarṣabha | ato 'nyathā vartamānā bhaved vācyā prajāpateḥ ||

Bhishma berkata: “Wahai banteng di antara kaum Bharata, dalam keadaan demikian, zuriat wanita itu tidak dianggap jatuh martabatnya, dan penyatuannya (dengan lelaki itu) juga tidak dipandang tercela. Tetapi wanita yang bertindak bertentangan dengan jalan yang wajar ini menjadi tercela pada pandangan Prajāpati (Tuan segala makhluk), kerana dia menyimpang daripada aturan tingkah laku yang telah ditetapkan.”

प्रजाoffspring/progeny
प्रजा:
Karta
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
हीयतेis diminished/declines
हीयते:
TypeVerb
Rootहा (हाय्) / ही
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular
तस्याof her
तस्या:
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Genitive, Singular
रतिःunion/sexual relation
रतिः:
Karta
TypeNoun
Rootरति
FormFeminine, Nominative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरत-ऋषभ
FormMasculine, Vocative, Singular
अतोtherefore/for this reason
अतो:
TypeIndeclinable
Rootअतः
अन्यथाotherwise/contrarily
अन्यथा:
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा
वर्तमानाacting/behaving (so)
वर्तमाना:
Karta
TypeVerb
Rootवृत्
Formशतृ (present active participle), Feminine, Nominative, Singular
भवेत्would be/becomes
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative, Parasmaipada, Third, Singular
वाच्याto be spoken of / to be called (i.e., censurable)
वाच्या:
TypeAdjective
Rootवाच्य
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रजापतेःof Prajāpati
प्रजापतेः:
TypeNoun
Rootप्रजापति
FormMasculine, Genitive, Singular
भरतश्रेष्ठO best of the Bharatas
भरतश्रेष्ठ:
TypeNoun
Rootभरत-श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
B
Bharatarṣabha (address to Yudhiṣṭhira)
P
Prajāpati

Educational Q&A

When conduct follows the sanctioned rule, neither the woman’s union nor the resulting progeny is considered inferior; deviation from the prescribed norm is morally censured, framed as blameworthy before Prajāpati.

In Bhīṣma’s instruction to Yudhiṣṭhira on dharma, he clarifies a rule about sexual/relational conduct and the status of offspring: proper, rule-bound relations do not taint progeny, whereas acting ‘otherwise’ invites condemnation.