Previous Verse
Next Verse

Shloka 178

सहधर्म-प्रश्नः तथा अष्टावक्रोपाख्यान-प्रस्तावः

Inquiry on Sahadharma and the Opening of the Aṣṭāvakra Narrative

वैवस्वत मनुने समाधिनिष्ठ और ज्ञानी नारायण नामक किसी साध्यदेवताको यह स्तोत्र प्रदान किया। धर्मसे कभी च्युत न होनेवाले उन पूजनीय नारायण नामक साध्यदेवने यमको इसका उपदेश किया

Vaivasvata-manunā samādhi-niṣṭhena jñāninā Nārāyaṇa-nāmakaḥ kaścid Sādhya-devatāya idaṃ stotram pradattam. Dharmāt kadācana acyutaḥ sa pūjanīyaḥ Nārāyaṇa-nāmā Sādhya-devaḥ Yamāya asya upadeśaṃ cakāra.

Vāyu berkata: Vaivasvata Manu, teguh dalam samādhi dan dikurniai pengetahuan sejati, pernah menganugerahkan himpunan pujian ini kepada seorang dewa Sādhya bernama Nārāyaṇa. Dewa Sādhya yang mulia itu, Nārāyaṇa—yang tidak pernah menyimpang daripada dharma—kemudian mengajarkannya kepada Yama.

वैवस्वतVaivasvata (son of Vivasvat)
वैवस्वत:
Karta
TypeAdjective
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक; विवस्वत्-सम्बन्धी)
FormMasculine, Nominative, Singular
मनुःManu
मनुः:
Karta
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
समाधि-निष्ठःsteadfast in samādhi
समाधि-निष्ठः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिष्ठ (प्रातिपदिक); समाधि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञानीwise, knower
ज्ञानी:
Karta
TypeAdjective
Rootज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
नारायण-नामकःnamed Nārāyaṇa
नारायण-नामकः:
Karta
TypeAdjective
Rootनामक (प्रातिपदिक); नारायण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
कश्चित्a certain (one)
कश्चित्:
Karta
TypeAdjective
Rootकश्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
साध्य-देवताम्a Sādhya deity
साध्य-देवताम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक); साध्य (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
इदम्this
इदम्:
Karma
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
स्तोत्रम्hymn
स्तोत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्तोत्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्रददौgave, bestowed
प्रददौ:
TypeVerb
Rootदा (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
धर्मात्from dharma
धर्मात्:
Apadana
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular
कदाचनever, at any time
कदाचन:
TypeIndeclinable
Rootकदाचन (अव्यय)
अच्युतःnot fallen (from), unwavering
अच्युतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअच्युत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पूजनीयःworthy of worship
पूजनीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootपूजनीय (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
FormMasculine, Nominative, Singular
नारायण-नामकःnamed Nārāyaṇa
नारायण-नामकः:
Karta
TypeAdjective
Rootनामक (प्रातिपदिक); नारायण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
साध्य-देवःthe Sādhya god
साध्य-देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक); साध्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
यमम्Yama
यमम्:
Karma
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
अस्यof this
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive, Singular
उपदेशम्instruction, teaching
उपदेशम्:
Karma
TypeNoun
Rootउपदेश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
चकारdid, imparted
चकार:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular

वायुदेव उवाच

V
Vāyu (Vāyudeva)
V
Vaivasvata Manu
N
Nārāyaṇa (Sādhya-deity)
S
Sādhyas
Y
Yama

Educational Q&A

The verse emphasizes the ethical authority of a hymn through its lineage: it is transmitted by figures marked by samādhi (discipline), jñāna (insight), and unwavering dharma. The implied teaching is that sacred instruction gains weight when embodied and passed on by those who live the righteousness they teach.

Vāyu narrates how Vaivasvata Manu first gave a stotra to a Sādhya deity named Nārāyaṇa, and how that revered, dharma-steady deity subsequently instructed Yama in it—establishing a chain of transmission from Manu to Nārāyaṇa to Yama.